Email   Print

Koken zonder vuur

Ontbossing belooft een grote toekomst voor het kooktoestel op zonne-energie.

In een vluchtelingenkamp in Kenia was dagelijks een - soms vrij letterlijk - gevecht gaande. Om te koken was hout nodig en dat was er zelden in voldoende mate voor de tienduizenden Ethiopische, Somalische en Sudanese families op het terrein. Nu is alles anders. Een kooktoestel waarop met zonne-energie kan worden gekookt, is geïntroduceerd met meer dan twintigduizend exemplaren.

Deze zonnekokers zijn betaald met de geldprijs voor Solar Cookers International, een organisatie die het gebruik van zonnekokers stimuleert. Vanwege de grote beloften en successen van deze technologie werd de SCI vorig jaar bekroond met de jaarlijkse Ashden-prijs voor duurzame energie. Want een zonnekoker is niet alleen een duurzaam alternatief voor hout of fossiele brandstof; niets is eenvoudiger in het gebruik.
Er zijn meerdere types, waarvan de bekendste de kookdoos is: een geïsoleerde kist met een zwarte binnenkant. De kist is afgesloten met glas of doorzichtig folie. Het deksel heeft een spiegel die het zonlicht in de kist weerkaatst. Eenvoudig in gebruik, maar onhandig vanwege de lange kooktijd. Als je even wilt roeren, ontsnapt onmiddellijk warmte. In het Keniaanse vluchtelingenkamp wordt gewerkt met de reflectorkoker, die het zonlicht direct op de pan concentreert, die in een grote plastic zak staat. Koken duurt aanzienlijk korter en bovendien kan deze zonnekoker ook worden gebruikt voor bakken en steriliseren, waardoor diarree eenvoudig kan worden bestreden.

Met ontbossing wordt de ouderwetse manier van koken bedreigd. Hout is schaars, maar zonlicht is in veel ontwikkelingslanden ruimschoots voorhanden. Daarom wordt de zonnekoker een grote toekomst voorspeld. In Solar Cooker Review (maart 2002) zegt Lucila Rojas, inwoner van de Elqui-vallei in Chili, dat zij altijd hout moest stelen om te koken. 'Soms werden we achterna gezeten door de landeigenaren', vertelt Rojas. 'Ze schoten zelfs op je. Ik had daar genoeg van. Ik wilde geen oorlog meer.' En toen werd in dit gebied de zonnekoker geïntroduceerd. Een uitkomst. Met 310 zonnige dagen per jaar heeft de zonnekoker een belangrijk probleem opgelost voor Rojas en haar dorpsgenoten. Bovendien, zegt Veronica Duran, Rojas' 24-jarige dochter: 'Omdat je niet kunt braden en bakken in deze zonnekokers, eten we nu veel gezonder. Voorheen aten we altijd veel oliën en vetten.'

Duur is de zonnekoker niet: zo'n vijf of zes dollar. Maar het bedrag is wél een kostenplaatje waar veel families tegenaan hikken. De investering is niettemin snel terugverdiend. Door besparing op kosten voor houtbrandstof kan ze al binnen een maand zijn terugverdiend. Green Futures (november/december 2002) spreekt van de 'meest indrukwekkende terugbetaling van welke milieu-innovatie dan ook'.

Milieuactivisten maken zich sterk voor een grootschalige introductie van zonnekokers. Een totale omschakeling naar zonnekokers zou jaarlijks niet alleen twee miljoen ton aanmaakhout besparen, maar ook 60 miljoen dollar aan verloren arbeidstijd. Pedro Serrano, die het project in de Elqui-vallei opzetten, zegt: 'In veel families besteedt één persoon de hele dag aan het verzamelen van hout. Iedere dag weer. Dat is absurd.' Aan de andere kant kost de zonnekoker ook tijd; niet zelden moet het gerecht twee tot drie uur koken. Niet 's avonds, zoals veel mensen gewend zijn, maar overdag. Juist vanwege de tijd die de zonnekoker nodig heeft om te koken, is ze zo populair in vluchtelingenkampen.

Voorlopig zijn het vooral de Verenigde Naties en andere humanitaire organisaties die grootschalige projecten met zonnekokers financieren. Overheden tonen nog weinig interesse, vermoedelijk omdat er geen groot geld te verdienen is met deze technologie.