Email   Print

Hink stap sprong

Hoe nu verder? Problemen laten zich zelden oplossen in hetzelfde kader als waarin ze zijn ontstaan. Een opzet voor een nieuwe toekomst.

11 September, de moord op Pim Fortuyn, het nieuwe kabinet met CDA, LPF en VVD. Er zijn leukere dingen te verzinnen voor de vooruitstrevende mens. Vooral ook omdat het nieuwe kabinet zo duidelijk de weg van harde repressie heeft gekozen. Alles zou anders worden na 11 september. Alles zou anders worden na 15 mei – ‘in de geest van Pim’. Maar wat we hebben gekregen, is allesbehalve vernieuwing. We zullen het dus zélf moeten doen. Een verandering ten goede, met lef, eigenzinnig, direct, prikkelend en soms wat onoverwogen. Op dat punt heeft wijlen Fortuyn het voorbeeld gegeven.
Als de politiek de vooruitgang en de verandering de rug toekeert, zullen we andere bronnen van initiatief, nieuwe ideeën en een verrassende aanpak moeten vinden. De lezers van Ode bijvoorbeeld. Vandaar ook onze kaping. Vandaar deze rechtstreekse uitnodiging.
Wat hebben we nodig? Drie dingen:
- een praktisch en aansprekend alternatief voor het huidige beleid;
- nieuwe voorstellen die tot de verbeelding spreken, mensen samenbrengen, uitnodigen voor discussie en meningsvorming, aanzetten tot directe actie;
- een radicale keuze voor een maximale en mondiale actie gericht op het verwerkelijken van ieders welbevinden en het wegnemen van mogelijke barrières op persoonlijk en maatschappelijk vlak.

Hoe benaderen we de toekomst? Met angst, bewapening en strengere straffen? Of juist met mededogen, samenwerking en scheppende activiteiten. Wij, de kapers van Ode, kiezen radicaal voor het laatste. Dat wil zeggen, dat we alle energie, begrotingsposten en menskracht, nu nog belegd in de law-and-order-samenleving, vrijmaken voor een programma van actie, gericht op ieders ontplooiing en deelname.
Wij stellen daarbij voor om welbewust te kiezen voor de afschaffing van de ministeries van Defensie, Justitie, Binnenlandse Zaken (politie en veiligheidsdienst) en het nieuwe ministerie van Aanpassen en Buitenhouden. Transformatietijd: acht jaar. In 2010 is Nederland cel-vrij, bom-verlost en stiekem-kwijt. Verder plaatsen we de bordjes ‘Welkom’, die nu al bij veel huizen hangen, bij de grensovergangen. Beter, we gaan het zo leuk maken in de rest van de wereld, dat niemand nog de noodzaak voelt om hier te komen werken. Al het geld dat nu in de repressie-industrie gaat zitten, krijgt zo een betere bestemming.
Ook belangrijk: initiatief nemen, mensen verzamelen, nieuwe energie genereren. Een mens wordt meer mens wanneer hij of zij erin slaagt meer van de wereld in zich op te nemen. Andersom groeit de wereld wanneer mensen er lekker veel van zichzelf in kwijt kunnen. Hoe lukt het deze wisselwerking optimaal tot stand te brengen? Met een actieve opstelling, je overal mee bemoeien, er gaat niets meer zonder jou. Om dit te bewerkstelligen is er een rechtstreekse democratie nodig. De kloof tussen bestuurders en ‘volksvertegenwoordigers’ aan de ene kant en de burgers die één keer in de vier jaar mogen kiezen aan de andere kant wordt opgeheven. Het mag niet meer mogelijk zijn om anderen (regering, parlement) de schuld te geven. De verantwoordelijkheid ligt straks bij iedereen.
Het referendum kan een eerste goede stap zijn in de richting van deze directe democratie. Paars nam een klein voorschotje. Pim Fortuyn opperde ‘het bestuur terug te geven aan de burgers’. Maar in de praktijk van het nieuwe kabinet wordt de paarse referendumwet afgeschaft en krijgen we slechts een gekozen burgemeester in de kleinere gemeenten. Een aalmoes! We willen de hele maaltijd!
De kapers van Ode nemen daarom de stap naar een brede initiatiefgroep voor de invoering van een volwaardig referendum in Nederland. Deze brede coalitie organiseert voorjaar 2003 een volkspetitie, onder andere op internet, onder de noemer: Een referendum over het referendum. Laat de kiezers zélf beslissen of zij een referendum willen. Het resultaat van de actie wordt op de derde dinsdag van september 2003 aangeboden aan het zittende kabinet.

De encyclopedisten van de achttiende en de communisten van de negentiende eeuw waren baanbrekend. Waarom? Omdat ze voorbij de bestaande maatschappijvormen dachten. Na de val van het IJzeren Gordijn zou ook alles anders worden. Maar de Derde Weg is niet van de grond gekomen en het denken over alternatieven zit gevangen in de marges van de vrijemarkteconomie. Tijd dus om opnieuw voorbij het systeem te denken. Tijd voor de hink-stap-sprong om de tegenstellingen te overstijgen.
Neem de tegenstelling tussen economische groei en de zorg voor het milieu. Wie de voorwaarden optimaliseert voor een verdere ontwikkeling van de vrijemarkteconomie oogst in de regel de gewenste groei (drie procent per jaar schijnt ideaal te zijn, elke 25 jaar een verdubbeling van de welvaart). Paars klopte zich op de schouder voor een geslaagd beleid op dit punt. Maar er is een schaduwkant. Elke procent meer welvaart wordt gekocht met evenzoveel bezuinigingen in de collectieve sector, privatisering van openbare diensten, uitvallende treinen, burn-outs, geluidswallen, vliegtuigstrepen, reclamespotjes, golfbanen, kantoorparken, afvalbergen, CO2-uitstoot en files. Oftewel: de stringente keuze voor meer economische groei bedreigt direct de toekomst van de aarde. Nu al heeft de mensheid ieder jaar 1,2 aardes nodig, aldus het rapport Tracking the Ecological Overshoot of the Human Economy (juni 2002). Een ecologisch bankroet dreigt.
De andere kant. Een echte keuze voor het milieu heeft binnen de huidige economie direct negatieve gevolgen voor het investeringsklimaat in Nederland, de concurrentiekracht van het bedrijfsleven, de economische activiteit en dus ook voor de werkgelegenheid, de opbrengsten voor de schatkist, de ruimte om te investeren in onderwijs en zorg plus het vertrouwen van de consumenten in de toekomst. Daarom trekt ook niemand de groene streep en groeit de kloof met elk nieuw bedrijventerrein langs de snelweg.
We komen er dus niet uit binnen de gegeven omstandigheden. De tegengestelde belangen zijn onoverbrugbaar. Wat de bestuurders ook doen, het is nooit goed.

Ander voorbeeld: op basisscholen moet ruimte komen voor kinderen met een handicap. Dat wil de landelijke politiek. Laat nu net op hetzelfde moment van alle kanten de druk op het onderwijs toenemen. Een juf of meester bedenkt zich wel een derde keer om toe te stemmen in de aanname van een zorgenkind. Schoolleiding en schoolbestuur kijken vol schrik naar de uitslagen van de cito-toets. Voor je het weet scoort de school beneden gemiddeld en beginnen ouders uit te zien naar een ‘betere’ school. Liever worden moeilijke kinderen snel geloosd richting speciaal onderwijs om over de aanname van mongolen maar te zwijgen. Tegenstellingen die zich niet laten rijmen. Ga er maar aanstaan.
De dialectiek leert dat niet alleen dat persoonlijke en maatschappelijke tegenstellingen de motor van ontwikkelingen zijn. Een uitgangspunt van de dialectiek is ook dat de tegenstellingen in een bepaalde fase van het proces worden overstegen: these, antithese, synthese. Hieruit destilleren sommige mensen een rechtlijnig positivisme: hoe groot de ellende ook is, er is altijd een goede kant te ontdekken. Deze opvatting gaat echter voorbij aan het feit dat de synthese zowel destructief als creatief kan zijn. Zoals Wolf Biermann het bezingt. ‘Misschien staat het wel vast dat de aarde rood wordt, maar dat kan dan nog altijd bloedrood of liefdesrood zijn.’
De kapers van Ode gaan voor liefdesrood.
Laten zich niet langer afbaken door de wetten van de vrije markt economie.
Willen nu wel eens verder kijken dan winst, concurrentie, economische groei en reclamebudgetten.
Stellen vast dat het daarvoor nodig is opnieuw voorbij het systeem heen te denken. (The sky is misschien the limit, maar de muren van het kapitalisme mogen dat zeker niet zijn.)
Zien evolutie en revolutie hand in hand gaan, met dien verstande dat een evolutionair proces op een bepaald niveau van ontwikkeling omslaat in een revolutionaire ontwikkeling (dialectiek). Van statisch naar dynamisch.
En nodigen de lezers van Ode uit om hier alvast een voorschot op te nemen.
Stellen daarbij tevens vast dat de tegenstellingen in de huidige wereld al zover zijn gegroeid, dat we er met vérspringen niet meer komen. Halfslachtige plannen, zachtjes-anders-breekt-het-lijntje, schipperen in het ruime midden? Daarvoor is de kloof te groot.
Nodigen daarom iedereen uit om zich te bekwamen in de hink-stap-sprong.
These, antithese, synthese: overstijging.
Voorbij het systeem heen denken. Een uitgewerkt, praktisch en aansprekend alternatief voor het huidige beleid is ons streven. Als resultaat van een serie brainstorm-, discussie- en trainingsbijeenkomsten.

Met de introductie van de veranderingsmethode: hink stap sprong, spreken wij ook de hoop uit dat verschillende stromingen in de kritische beweging deel zullen uitmaken van ons initiatief: spiritualiteit en holisme, kritische economie en sociologie, persoonlijke groei en interculturele vorming. Wij zien ze als essentiële bouwstenen in het denken over de toekomstige samenleving. Met één discipline (verspringen) komen we niet verder. De ervaringen en ideeën vanuit de verschillende veranderingsbewegingen, brengen ons wel verder. Over de grenzen van de vervreemding. Hink stap sprong.