Papier hier

Geen papierfabrikant weet zo veel te recyclen als Dalum Papir in Denemarken. Het verhaal achter het papier van Ode.

Jurriaan Kamp | 44 maart 2002 issue

Dit is het verhaal over het papier dat u nu in uw handen heeft. Afgelopen zomer, toen wij de vernieuwing van de vormgeving van Ode voorbereidden, gingen we ook op zoek naar nieuw papier. We zochten een papiersoort die nog milieuvriendelijker was dan het papier uit Scandinavische productiebossen, waarop Ode eerst werd gedrukt. Zulke productie die natuurlijke bossen ongeschonden laat, betekent een enorme vooruitgang ten opzichte van de tijd toen oerbossen werden gekapt. Toch is dat niet genoeg. Het is onmogelijk om alleen op deze wijze in de groeiende papierbehoefte te voorzien. Vandaar dat recycling van papier cruciaal is.

De tijd dat gerecycled papier een soort vuilgrijze wc-rollen-uitstraling had, is duidelijk voorbij. Maar is zulk papier ook beschikbaar voor het drukken van tijdschriften in hoge oplagen op een rotatiepers? Navraag bij onze Belgische drukker bood in eerste instantie weinig hoop. De kwaliteit sprak ons in het geheel niet aan – Ode mocht geen tweedehands uitstraling krijgen. Via internet kwamen we terecht bij New Leaf Paper in de Verenigde Staten. New Leaf bleek een bedrijf dat – volgens zelf opgestelde strenge milieuvoorwaarden - papier inkocht bij allerlei fabrikanten. New Leaf begreep onze vraag en verwees ons naar een fabrikant in Denemarken: Dalum Papir.

Dalum Papir is niet de enige fabrikant van gerecycled kwaliteitspapier in de wereld. Het is wel de beste. Geen enkele andere fabrikant slaagt erin papier zodanig te recyclen, dat ook voor alle daarbij vrijkomende reststoffen een bestemming wordt gevonden. Dalum werd in 1999 verzelfstandigd uit het grote Finse papierconcern Stora Enso. De fabriek is thans eigendom van een investeringsmaatschappij die ook de directie voert en van een aantal stille, ‘groengerichte’ investeerders, zoals pensioenfondsen. Jens Kampmann, een voormalige Deense minister van milieu, is de voorzitter van de raad van commissarissen van de papierfabrikant.

Het recyclingsproces van Dalum begint in een fabriek die al sinds 1875 staat in Maglemolle in het Deense Zeeland. Hier wordt jaarlijks 125.000 ton oud papier ingezameld uit een gebied met een straal van zo’n driehonderd kilometer. Waar het voor ‘gewone’ papierfabrieken van belang is, dat zij in de buurt van hun grondstof hout – bossen – zijn gevestigd, is voor een recyclingsfabriek juist de vestiging in de buurt van steden – waar papier wordt verbruikt – essentieel. Zo ligt niet alleen Kopenhagen, maar ook Hamburg en Malmo in het bereik van de fabriek van Dalum.

Oud papier wordt in trucks en containers aangevoerd en op een lopende band geduwd, waarbij een eerste schifting wordt uitgevoerd - zo ontdekten de chauffeurs een keer een motorblok tussen de balen papier. Oud papier bestaat in meer dan honderd verschillende kwaliteiten. De kwaliteiten die Dalum gebruikt voor de productie van papier voor tijdschriften, printers, kopieermachines, brochures en visitekaartjes is heel anders dan het papier dat wordt gerecycled voor de productie van kranten. In de ‘ontvangsthal’ van de fabriek in Maglemolle liggen balen met brochures, tijdschriften, pamfletten, posters et cetera. Zo’n twintig procent van de ‘oogst’ bestaat uit afgedankte sekstijdschriften – een aardige graadmeter voor de prioriteiten van de samenleving rondom de fabriek. De herkomst van het oud papier wordt zorgvuldig geregistreerd, zodat de oorzaak van eventuele schoonheidsfouten in het papier later kan worden opgespoord.

Vanaf de lopende band komen de blote dames in grote ketels waar zij worden schoongewassen. Deze wasbeurt wordt een aantal malen herhaald waarbij – naast water en lucht – gebruik wordt gemaakt van niet-milieubelastende wasmiddelen om inkt en strijklagen te verwijderen. Het water voor deze operatie komt uit de aangrenzende rivier. Dalum kan hetzelfde water zes keer gebruiken. Daarna wordt het door een biologische installatie gefilterd en gezuiverd en vervolgens teruggeloosd in de rivier: schoner dan het er aanvankelijk werd uitgehaald. En ook warmer, hetgeen een opmerkelijke aantrekkingskracht heeft op zalmen en forellen.

Tijdens het wassen worden de papiervezels ook door mazen en zeven gehaald, waardoor plastic, nietjes en andere ongewenste bijzaken uit het pulp worden gehaald. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen, dat een papiervezel gemiddeld zeven keer kan worden gerecycled. Na zeven keer is de vezel zo klein geworden, dat hij met het water wegspoelt. Ook aan recycling komt dus een einde. ‘Maar een spijkerbroek kun je ook niet onbeperkt wassen’, voegt Filip Peeters, verkoopmanager van Dalum in de Benelux en Azië, toe.

Aan het einde van de wasbeurt, wordt het pulp gedroogd tot platen, die dienen als grondstof voor de nieuwe papierproductie. Uit 125.000 ton oud papier haalt Dalum 75.000 ton pulp. De platen worden in wagons geladen en elke nacht rijden er ten minste zestien wagons van de ontinktingsfabriek in Maglemolle naar de papierfabriek van Dalum in het honderd kilometer verderop gelegen gelijknamige dorpje. Daarmee is Dalum Papir de grootste klant van de Deense spoorwegen. Die papierverplaatsing is overigens een van de weinige milieuminpunten van de papierproductie. De locaties van de ontinktingsfabriek en de productiefabriek zijn echter historisch gegroeid. Thans is Dalum op zoek naar uitbreiding van de recyclingscapaciteit. Overwogen wordt om een nieuwe ontinktingsfabriek naast de bestaande productiefaciliteit te bouwen.

Als het papier vertrekt uit Maglemolle blijven de nodige reststoffen achter - jaarlijks goed voor zo’n 50.000 ton afval. Ongeveer tien procent daarvan bestaat uit stoffen, zoals plastic, die kunnen worden verbrand. Dat afval gaat naar het lokale verwarmingsbedrijf en daarmee worden huizen in de omgeving verwarmd. Nog eens tien procent bestaat uit het bezinksel – kalk en klei – van de wasketels, hetgeen door plaatselijke boeren wordt gebruikt als meststof. Dan blijft er zo’n 40.000 ton inkt en zware metalen over. Die stoffen worden door een pijp vanuit de fabriek geleid naar een nabijgelegen fabriekje voor de productie van verplaatsbare binnenwanden voor kantoren. Wat de producent niet kan gebruiken, eindigt in cement of asfalt. Het volledige afval van de ontinktingsfabriek wordt hergebruikt. Filip Peeters: ‘De afnemers van het afval betalen ons niets, maar wij zijn blij dat wij niet voor de verwerking van het afval hoeven te betalen.’

De fabriek in het dorpje Dalum was een gewone papierfabriek totdat Dalum Papir in 1992 het – volledig gerecyclede – cyclusconcept introduceerde. De lancering van cycluspapier was mogelijk geworden nadat Stora Enso in 1990 de fabriek in Maglemolle had omgebouwd tot een ontinktingsfabriek voor de recycling van oud papier. Dat besluit was destijds een strategisch antwoord van de Finse papiergigant op het groeiende milieubewustzijn.

Dalum Papir maakt gebruik van een eigen – gasgestookte – energiecentrale. Daarmee wordt elektriciteit opgewekt die vooral ook nodig is voor het drogen van het papier. Het bedrijf onderhandelt tot dusver vergeefs met de Deense regering over het benutten van de overcapaciteit van de elektriciteitsproductie door windmolens in Denemarken voor de elektriciteitsbehoefte van de papierfabriek. Op die manier zou het cycluspapier nog ‘groener’ worden. De waterbehoefte wordt ook hier gevoed door een aangrenzend riviertje. De waterzuivering geschiedt in een gemeentelijke installatie – wederom wordt het water na gebruik schoner teruggeloosd. Overigens worden voortdurend vernieuwingen doorgevoerd waardoor het energie- en waterverbruik van Dalum blijft dalen.

Jaarlijks produceert Dalum 110.000 ton papier. Aangezien de wagons met gerecycled pulp uit Maglemolle vooralsnog niet meer dan 75.000 ton per jaar aanleveren, gebruikt het bedrijf ook nog 35.000 ton nieuwe vezels voor de papierproductie. Om aan de vraag te kunnen voldoen, introduceerde de papierfabrikant enkele jaren geleden ook een gedeeltelijk gerecyclede kwaliteit: reprint. Het reprintpapier is iets witter en bestaat uit maximaal vijftig procent nieuwe vezels. Voortschrijdende technologische ontwikkeling maakt het mogelijk om de reprintkwaliteit met steeds minder nieuwe vezels te maken. Uiteindelijk is het doel dat reprint ook volledig uit gerecycled papier wordt gemaakt en daarmee zichzelf overbodig maakt. Thans bestaat twintig procent van de productie van Dalum uit reprintpapier.

De noodzaak om ook gedeeltelijk gerecycled papier te produceren, wijst op een opmerkelijke paradox: Dalum heeft belang bij de groei van de gewone – uit hout – papierproductie in de wereld. Papier is immers niet eindeloos te recyclen. Filip Peeters: ‘Als iedereen gerecycled papier wil gebruiken, hebben we een probleem.’

Het papier van Dalum is gecertificeerd volgens de milieu-richtlijnen van het onafhankelijke Scandinavische instituut Nordic Swan. Dalum is vooralsnog zelfs de enige papierfabrikant die voldoet aan de onlangs verscherpte voorwaarden van dit strengste certificeringsinstituut in de papierindustrie. Financieel directeur Henrik Kaa Andersen, die samen met algemeen directeur Ole Theilvig de directie voert: ‘Wij zijn het paradepaardje van Nordic Swan. Als wij het niet halen, haalt niemand het.’ In Nederland, waar het papier van Dalum door verschillende papiergroothandels op de markt wordt gebracht, heeft Dalum het milieukeurmerk.

Andersen voorziet dat Dalum de komende jaren kan groeien naar een jaarlijkse papierproductie van 150.000 ton. Op langere termijn staat het bedrijf voor de vraag om óf een nieuwe ontinktingsfabriek te bouwen naast de papierfabriek in Dalum óf de recyclecapaciteit te verhogen door fabrieken in het buitenland over te nemen. Dat laatste heeft het voordeel dat die fabrieken in de buurt van andere stedelijke conglomeraties - waar papier wordt verbruikt - kunnen worden gezocht. Andersen verwacht ook dat Dalum onafhankelijk zal blijven: ‘Het verleden binnen Stora Enso heeft geleerd, dat Dalum met zijn eigen aanpak niet past in grote papierconcerns. We zijn te klein voor een beursgang, ofschoon Dalum een geschikte kandidaat zou zijn voor een - niet bestaande - speciale beurs voor milieubedrijven.’

Dalum exporteert negentig procent van de productie. Andersen: ‘Wij hebben een aanzienlijke omzet in alle Europese landen. We produceren nicheproducten. Daarom hebben we steeds met kleine hoeveelheden een groot marktaandeel.’ Een klein deel – vijf procent – van de productie wordt naar buiten Europa geëxporteerd. Andersen zegt dat de kosten van die intercontinentale verscheping de papierprijs slechts met vijf procent doen toenemen. Vooral New Leaf Paper in de Verenigde Staten is een belangrijke afnemer, maar Dalum boekte onlangs ook een order van een ministerie in Hongkong. De vooruitstrevende productie van Dalum trekt wereldwijd aandacht. De fabrikant moet het hebben van ondernemingen die een actief milieubeleid voeren. En dat zijn er steeds meer. Benetton maakt het tijdschrift Colors op het papier van Dalum. Hewlett Packard drukt al zijn manuals op cycluspapier. En hetzelfde geldt voor het personeelsmagazine van Daimler Chrysler.

‘Onze grootste uitdaging is dat ons papier – door de hoge energiekosten van het ontinkten – duurder is dan het niet-gerecyclede papier van onze concurrenten’, zegt Andersen. Vanuit milieuperspectief zijn die kosten echter goed besteed. Onderzoek wijst uit dat de milieuimpact van het recyclen van papier lager is dan de milieuimpact van de papierproductie uit nieuwe vezels. Ook blijkt – anders dan wel wordt gezegd – papier recyclen beduidend beter voor het milieu dan het verbranden van oud papier voor warmtevoorziening. En altijd blijft – zoals Dalum op een brochure vermeldt – dat ‘wie cycluspapier gebruikt, meehelpt om het milieu te ontdoen van 125.000 ton afval per jaar’. Ode neemt haar deel door jaarlijks één promille van de papierproductie van Dalum af te nemen. Alle beetjes helpen.

Tools: Bespreken | Email | Print | RSS | Nieuwsbrief
Save/Share:

Comments