Email   Print

Share

Menselijke maat

Organisatieadviseur Mickey Huibregtsen over Ivan Illich.

'Er zit een grote waarheid in het denken van Illich. Het is belangrijk, dat hij de verschijnselen ziekte en dood aan de orde stelt. Tegenwoordig is het gebruikelijk om griepprikken te geven aan oudere mensen. Vroeger was griep de doodsoorzaak voor 70 procent van de oudere bevolking. We hebben dus een natuurlijke doodsoorzaak weggenomen. En als je tegelijkertijd kijkt naar de wijze waarop ouderen leven in verzorgingstehuizen, denk je ook: dit is niet de bedoeling van het leven. Je kunt je oprecht afvragen of wij de dood niet een andere plaats in ons leven moeten geven. Daarnaast stelt Illich de vraag in hoeverre medisch handelen effectief is: met zo'n honderd medicijnen heb je 95 procent van de behoefte gedekt.

De filosofie van Illich is met name een reactie op de industriële revolutie die uitging van de maakbare maatschappij. Hij betoogt dat systemen zelfvernietigend zijn als ze niet leven. Dat ben ik met hem eens. Systemen hebben de neiging het contact met mensen te verliezen. Ze gaan aan hele andere wetten voldoen dan waarvoor ze werden gecreëerd. Illich pleit voor de menselijke maat. In dat streven is bij hem geen plaats voor de huidige economische ontwikkeling. Toch denk ik dat kleinschaligheid heel goed kan samengaan met mondialisering. De mondiale schaal vereist geen onmenselijke systemen. Ondernemingen worden steeds groter, maar de democratisering binnen die bedrijven - de invloed van individuen - neemt ook steeds toe. Internet is ook een goed voorbeeld van een wereldwijd systeem waarin niemand de macht heeft en waar elk individu zijn eigen vorm kan bepalen. Overheden lopen nog dertig jaar achter op die ontwikkeling. Daar ontbreekt het nog steeds aan systemen waarbinnen mensen zelf vorm en inhoud kunnen geven. Daarom blijft het verhaal van Illich relevant, ook al vind ik het jammer dat hij met zijn dichtgetimmerde argumenten weinig ruimte laat voor debat.'