Email   Print

Zo gek nog niet

Samenleving heeft belang bij excentriekelingen.

Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg… Nee, het calvinisme heeft nooit veel begrepen van excentriekelingen. Zonde. Excentriekelingen zijn vaker gezond, grappig, intelligent en sociaal dan 'gewone 'mensen. Dat concludeert psycholoog David Weeks, docent aan de universiteit van Edinburgh. Hij heeft tien jaar lang onderzoek gedaan en meer dan tweeduizend excentriekelingen over de hele wereld ondervraagd. Wat blijkt? De maatschappij heeft belang bij rare kwasten. Een samenleving zonder excentriekelingen zal zich niet verder ontwikkelen. Ter illustratie noemt Psychologie Heute (mei 2001) Einstein, Galileo Galilei, Jezus en Boeddha om te wijzen op het belang van mensen die hun eigen gang gaan. Zij weigerden zich te conformeren aan de regels van hun omgeving. Zij waren excentriekelingen, eenlingen die niet met zich lieten spotten en die gebaande paadjes voor de rest lieten. Zo zijn er wel meer onderzoekers, ontdekkers, spirituele goeroes en kunstenaars die ergens een draadje los hebben zitten. Zij zijn niet eenvoudig te vangen voor de psychologie. Het 'draadje' dat los zou zitten, is onvindbaar. Het zit niet zichtbaar in de hersenen, ook niet in de genen, en omgevingsfactoren noch de stand van de sterren biedt uitkomst. In veel opzichten zijn excentriekelingen heel gewoon, zegt Weeks in een gesprek met het Duitse maandblad. Psychisch en fysiek zijn ze bijvoorbeeld meer dan gemiddeld gezond. Ze ervaren minder stress, omdat ze nu eenmaal de regels van hun omgeving weinig serieus nemen. Ook hun omgang met anderen sterken de gezondheid. Ze laten zich niet ongewenst opschepen met collega s en in de liefde staan ze vaak alleen, maar ze zijn wel zeer sociale mensen die van gezelligheid, lachen en goede gesprekken houden. Daardoor kennen ze weinig alledaagse kleine ergernissen en tonen ze zich vaak tevreden.

Vaak waren excentriekelingen enig kind of de oudste in een gezin dat nogal streng en conservatief was. De meesten hebben een hoog IQ en zijn een tikkeltje fanatiek. Hun nieuwsgierigheid is niet te stoppen. Ze hebben hun huis opmerkelijk ingericht. Excentriekelingen zijn meestal mannen, maar vrouwen lopen hun achterstand in. Aangenomen wordt, dat vroeger zo n negentig procent van de excentriekelingen man was, nu is dat zestig procent. Weeks denkt dat te kunnen verklaren. Voor mannen was het altijd gemakkelijker zich non-conformistisch te gedragen. Nu vrouwen meer rechten en plichten hebben verworven, zijn ook zij meer in de gelegenheid zich onaangepast gedrag te veroorloven. Om een vergelijkbare reden zie je nu ook meer excentriekelingen dan een paar eeuwen geleden. Vroeger konden alleen de hele rijken zich gedragen zoals zij dat wilden; inmiddels is er ook een flinke middenklasse waar niemand wordt uitgestoten of van de honger omkomt als er excentrieke trekjes naar voren komen. Dat is in Japan wel anders, stelt Weeks. Daar leren ze op school een versje over een spijker die nog een beetje uitsteekt: die moet onmiddellijk worden platgeslagen. Wie in Japan in een verenpak en mallote bril door de straten stept, wordt bijkans neergesabeld. In China en landen uit het voormalige Oostblok wordt excentriek gedrag steeds meer openbaar; voorheen werd het gezien als daad van verzet. Voor de excentriekeling is Groot-Brittannië the place to be. Daar wordt zeer tolerant - haast liefdevol - met hem omgegaan. Weeks vermoedt dat de Britse klassenstructuur daarmee verband houdt. Voor een ontwikkeld, westers land laat die relatief weinig mensen door, van onderen naar boven of andersom. Dé manier om sociaal te bewegen, is horizontaal en één van die manieren is om jezelf als excentriekeling te presenteren.

U weet nu wat u te doen staat. Trek een glinsterend goudkleurige outfit aan, met knalrode schoenen. Zet een veel te grote en ouderwetse bril op. Koop een belachelijk meubelstuk. Verkondig een uitgesproken eigenzinnige mening over ieder denkbaar onderwerp. Begin ongebruikelijke gesprekken. Bent u dan excentriek? Nee, niet helemaal. Maar wel leuk.


BENT U (een beetje) EXCENTRIEK?

Psycholoog David Weeks heeft een test opgesteld om zelf te bepalen of - en in welke mate - u excentriek bent. Doe eens gek en geef aan of u het eens of niet eens bent met de stelling. Probeer het liefst zo snel mogelijk het hokje aan te kruisen bij 'ja' of 'nee'.
ja nee
1. Ik ben creatief.
2. Ik ben geen meeloper, ik ga m'n eigen gang
3. Ik ben zeer nieuwsgierig.
4. Ik ben een wereldverbeteraar.
5. Ik heb één of meer hobby s.
6. Ik ben meer dan gemiddeld intelligent.
7. Ik ben ervan overtuigd, dat ik de zaak doorzie, in tegenstelling tot andere mensen.
8. Ik was als kind al anders.
9. Ik ben niet erg geïnteresseerd in de mening van anderen.
10. Ik ben niet erg geïnteresseerd in materiële successen.
11. Ik was enig kind of het oudste kind in het gezin waarin ik opgroeide.
12. Ik ben alleenstaand.
13. Ik ben niet gericht op concurrentie.
14. Ik heb problemen met spelling.
15. Ik heb een wat gemene vorm van humor.
16. Ik heb eigenaardige eetgewoonten.
17. Ik heb een ongewone wooninrichting.
18. Ik was liever in een andere eeuw geboren.
Als u bij vijftien of meer vragen 'ja' heeft aangekruist, bent u onherroepelijk een excentriek mens.