Email   Print

De mens is het enige dier dat niet gewoon doet waar het zin in heeft

Wensen zijn beloften. Wensen zijn er om werkelijkheid te worden. Als je ze tenminste toelaat. En dat is geen eenvoudige opgave in een cultuur die leert dat verlangens ongezond of egoïstisch zijn. Tien jaar geleden nam de natuurkundige Marinus Knoope zijn eigen wens serieus en begon zijn missie om anderen te inspireren hun wensen tot realiteit te maken.

Hij noemt zichzelf een verleider. En inderdaad weet hij je met zijn lichte, cabaretachtige aanpak direct te boeien. Tijdens het gesprek staat hij regelmatig op om een emotie of een situatie uit te beelden. Kwinkslagen en grappen verpakken een serieuze boodschap: wensen zijn er om werkelijkheid te worden. Het is een boodschap die verder reikt dan persoonlijke groei en die de weg vrijmaakt voor een nieuwe samenleving. De kracht van het verhaal zit in de afzender: hier is een natuurkundige aan het woord die heeft geleerd zijn gevoelens te uiten. Hoofd en hart werken samen om het creatieve principe van schepping duidelijk te maken. Marinus Knoope (53) spreekt van een 'creatiespiraal'. Hij schreef er een boek over waarvan al meer dan dertigduizend exemplaren werden verkocht. En hij trekt door het land om uit te leggen hoe wensen werkelijkheid worden. Het is - in de visie van Knoope - een proces van twaalf stappen: van verbeelden, geloven en uiten, naar onderzoeken, plannen en beslissen, via handelen, volharden en ontvangen, naar waarderen en ontspannen. Het uitgangspunt is, dat elke mens voortdurend zijn al dan niet gewenste werkelijkheid creëert. De vraag die iedereen zich dan ook kan stellen, is: wat zijn mijn diepste wensen en hoe maak ik deze tot realiteit? Marinus Knoope over de valkuilen en de lessen van de creatiespiraal.

'Veel mensen zijn opgevoed met het idee dat er iets niet deugt met wensen en verlangens. We hebben geleerd om gevoelens te onderdrukken, te kleineren of te corrigeren. De mens is het enige dier op aarde dat niet gewoon doet waar het zin in heeft. Geen konijn dat je zo gek krijgt! Het onderdrukken van je wensen heeft grote gevolgen. Je verliest contact met jezelf en met je bron van vitaliteit. Ieder mens is geboren om zijn wensen te realiseren. Wensen zijn er niet per ongeluk, ze zijn geen vergissing. Wensen zijn beloften. Ze zijn je bron van vitaliteit, de reden waarom je er bent. Als je je in vertrouwen overgeeft aan je wens, komt er een proces op gang dat de wens tot realiteit maakt. Dat is de essentie van de creatiespiraal.
Voordat ik de creatiespiraal ontdekte, was ik een soort succesvolle randfiguur. Tot mijn zevenentwintigste was ik natuurkundige, daarna heb ik van alles gedaan: alternatief onderwijs, vormingswerk, woongroepen, kroegbaas... Ik was altijd een ondernemend baasje, maar had iedere week wel momenten van depressie. Ik noemde mezelf geen alcoholist, maar was het achteraf gezien wél. Alles was altijd labiel en tijdelijk. De verandering kwam met een seminar. Het ging over de kracht van denken en dat je je eigen werkelijkheid kunt creëren. Ik geloofde dat allemaal niet zo, maar besloot het erop te wagen. Ik zei tegen de cursusleider: "Als alles mag, doe dan maar goeroe". Ik zei het min of meer voor de grap, maar realiseerde me achteraf, dat ik dat altijd had gewild. Vroeger wilde ik priester worden, ik had altijd de grootste mond en wist precies hoe het zat. Maar omdat ik die wens niet serieus nam, kon hij zich niet manifesteren. Ik begon te visualiseren en de zaak begon te rollen. Ik wilde een boek schrijven; dat boek is er. Ik wilde voor grote zalen staan; dat is gelukt. Maar op het moment dat ik die dingen wenste, waren ze heel ver weg. Ik kon niet schrijven en ik was erg verlegen.
Dat is het succesverhaal. Er is echter ook een moeizaam verhaal als het gaat om intimiteit en relaties. Daar probeer ik dezelfde dingen, maar ik heb heel lang geworsteld met de vraag wat ik nu eigenlijk wil. De samenleving heeft zoveel voorschriften over hoe je wordt geacht om met relaties, seksualiteit en liefde om te gaan, dat het in die hele regelgeving moeilijk is om te ontdekken wie je zelf wenst te zijn. En zolang je niet in contact bent met wie je wenst te zijn, is het onmogelijk om dat te realiseren. Het punt is, dat er naast een positieve spiraal ook een negatieve spiraal is. Als je niet actief je positieve wensen realiseert, raak je al snel in de spiraal van zorg naar ellende. Ook hier speelt opvoeding een grote rol. In theorie is de mens een schepper, in de praktijk is hij echter vaak een herhaalmachine. Pas als je echt inziet dat een wens in feite een belofte is, ontstaat het verlangen om je te bevrijden van negatieve patronen. Dan ga je aan de slag om zogenaamde negatieve emoties in positieve kwaliteiten om te zetten.

Dat wat je wilt, ontdek je in de stilte. Maar die stilte kan er pas zijn, als er vrede is. En vrede ontstaat, als je bereid bent om dat wat pijn doet - dat wat je afstoot of tegenstaat - te ontvangen en te doorleven. Wanneer je omarmt wat is, ontdek je dat het niet negatief is. Het is alleen negatief, omdat je het niet wenst. Verdriet of woede doet geen pijn. Het is het verzet en de weerstand tegen de emotie, die pijn doet. Pijn is verzet tegen wat is. Als je je bij de tandarts schrap zet, dan wordt het alleen maar erger. Je kunt ook denken: "Goh, wat interessant, die man gaat mij pijn doen" en je vervolgens helemaal overgeven aan de pijn. Dan is het alleen maar pijn, meer is het niet.
Er is niets mis met onze emoties. Het gaat pas mis, als we ze niet mogen beleven. Een kind dat in zijn jeugd niet is onderdrukt in zijn woede, maar die woede heeft kunnen ontwikkelen, weet later - als het nodig is - even boos te worden. Hij wordt niet echt boos, maar zet zijn boosheid even aan. Dat is het verschil tussen de leraar die ontploft en afgaat en de leraar die aan het begin van het jaar een keer boos wordt om zijn autoriteit te tonen. Er is niets verkeerds aan woede, behalve als je het onderdrukt, omdat het dan agressie wordt. Alle gevoelde woede is transformeerbaar in kracht. Die kracht straal je uit en dan zal niemand op het idee komen om jou te onderdrukken.
Of neem angst. Er zijn mensen die vijftien gulden betalen om in de achtbaan angst te beleven. Die hebben een spannende tijd. Als je angst instapt en beleeft, is het ontzettend spannend. Degene die als kind heeft geleerd om niet bang te zijn, is voor de rest van zijn leven bang. Bang zijn is niet het probleem. Als je niet bang wilt zijn, wordt het een probleem. Bang zijn is een heerlijk gevoel, als je het maar toelaat. Als je het toelaat, word je bovendien handelingsbekwamer. Dat geldt voor elke emotie. Verveling is ook prachtig, als je het ontvangt en beleeft. Dan kom je tot stilte. Maar mensen willen zich niet vervelen en gaan dan een hobby doen. Daardoor vervelen ze zich niet meer, maar komen ook niet tot stilte.
En verdriet is zelfs van levensbelang. Huilen is het opwekken van vitaliteit. Een baby die de baarmoeder uit komt, gaat huilen. Het lichaam weet: als ik nu niet huil, ga ik dood. Stel, je bent de enige overlevende van een aardbeving. Huilen! Dat heeft je lichaam nodig om je levenslust op te wekken. Verdriet is een gift van de natuur. Als je die gave onderdrukt, zit je voor de rest van je leven in rouw.'

Knoope ontdekte het helende effect van emoties tijdens een workshop. Het gesprek tussen de deelnemers liep vast, omdat iedereen zich terugtrok in zijn eigen ellende. De een was depressief, de ander bang, de volgende eenzaam... Knoope was het zo beu, dat hij hen de opdracht gaf om dan maar volop in de pijn te gaan, te zwemmen in eenzaamheid of stress. Die avond liet iedere deelnemer in een toneelstukje zien hoe erg het allemaal was. 'Dat werd dus een van de leukste avonden van mijn leven. Het was lachen, gieren, brullen. Feest! Niet, dat we het belachelijk maakten; we genoten ervan. Bij de beleving van een emotie kun je eigenlijk maar beter geen woorden gebruiken. Dan krijg je dat hele verhaal met al die details, maar daar gaat het niet om. We hebben het over de emotie zelf. Dat verhaal is alleen maar een legitimatie voor de emotie. Je kunt het verhaal weglaten, want die emotie mag er gewoon zijn. Als je woorden gebruikt, wordt het een cerebraal proces. Denken is een manier om niet te voelen. Het brein gaat aan de slag om de emotie te rechtvaardigen. Maar het gaat er niet om dat je gelijk krijgt, het gaat erom dat je krijgt wat je wilt. Het gaat erom, dat je je kracht ontdekt om met die kracht de wereld te creëren die jij wenst. Je moet ook niet gaan roepen dat het rechtvaardig is dat jij die wereld krijgt. Je moet gewoon zorgen dat jij die wereld krijgt.
De meeste mensen willen van hun emoties af. Maar je moet er juist aan. Neem machteloosheid. Als je deze emotie leeft, dan hang je op je stoel. Daar word je flexibel en buigzaam van. Machteloosheid is dus een uitnodiging tot flexibiliteit. Of neem het gevoel van onbegrepen te zijn. Leef het en je wordt een leraar. Een leraar die wordt begrepen, is geen leraar meer. Degene die het onbegrepen zijn kan verdragen, kan lesgeven. Geniet er dus maar van, vraag er geld voor! Wie schuldgevoel kan dragen, kan verantwoordelijkheid dragen. Wie niet kan zeggen: "Het is mijn schuld", is ongeschikt om verantwoordelijkheid te dragen. Verantwoordelijke mensen moeten zich schuldig kunnen voelen, zonder te jammeren: "ik voel me zo schuldig". Wie bijzonder is, moet eenzaam kunnen zijn. Het toelaten van angst leidt tot het vermogen om op avontuur te gaan. Het toelaten van het gevoel dat je in de steek wordt gelaten, maakt je zelfstandig. De adelaar gooit zijn jongen uit het nest. Maar als ons dat overkomt, gaan we naar het Riagg. Toch kun je pas zelfstandig zijn, als je in de steek gelaten kunt worden.'

Marinus Knoope kijkt verder dan individuele transformatie. Zijn verhaal is eigenlijk een poging om de huidige samenleving op een vriendelijke manier te ondermijnen. Een soort Paard van Troje. Als moderne nar vertelt hij het eenvoudige verhaal van wens naar werkelijkheid. Wie het echter tot zich laat doordringen, begrijpt de consequenties. Knoope's persoonlijke drive komt voort uit zijn jeugd. Als kind zag hij zijn ouders dingen doen 'omdat God het wil'. De kleine Marinus vroeg zijn vader: 'Als God je wensen heeft gegeven, zou het dan niet de bedoeling zijn dat je die uitvoert?' Zijn vader werd dan kwaad en riep: 'Jij doet altijd maar waar je zin in hebt.'
'Ik kan me vreselijk druk maken over al die voorschriften en regels die de maatschappij mij oplegt. Ik ging naar school terwijl ik daar geen zin in had. Ik dacht: dat doe ik mijn kinderen niet aan. Mijn belangrijkste verhaal is steeds: wees authentiek en laat zien wie je bent door te laten zien wat je echt wenst. Het gevolg van het onderdrukken van wensen is, dat je in allerlei onaangename gevoelens terechtkomt. Door die gevoelens echter toe te laten, kom je weer terug bij wat je wenst. Door je emoties te leven word je weer jezelf. Een cultuur die onderdrukt, is daar niet op uit en zegt: "Wensen zijn zondig en gevoelens moeten worden onderdrukt." Hierdoor blijft iedereen een gevangene van het systeem. Het is niet de bedoeling van een hiërarchische cultuur dat jij jezelf wordt. Hiërarchie zal ooit wel een functie hebben gehad, maar uiteindelijk werkt het niet. We gaan er aan dood. Echte samenwerking ontstaat, als elk individu zichzelf is en vanuit zichzelf een eigen bijdrage levert. Thans zitten we nog met de restanten van die hiërarchische cultuur. We hebben het onderdrukken zo verinnerlijkt, dat we ons zijn gaan schamen voor onze eigen gevoelens.
We zitten volgens mij in een evolutionaire overgangsfase, te vergelijken met die van eencelliggen naar meercelliggen. Dat ging gepaard met de ontwikkeling van het zenuwstelsel als communicatiesysteem. Nu hebben we Internet, de krant, de telefoon om mensen met elkaar te verbinden. Net als iedere cel destijds een eigen rol had, is het aan ieder van ons om onze rol in het geheel te bepalen. Die cellen kregen niet de opdracht van een of andere dictator, leider of manager: "Ga jij maar dit of dat doen." Het stond zelfs niet in het DNA, want ze hadden allemaal hetzelfde DNA. Kennelijk is er een wens of bestemming in iedere cel waardoor hij zijn rol gaat spelen. Noem het bezieling, inspiratie... Ieder mens moet nu bij zichzelf te rade gaan wat zijn functie eigenlijk is. Het individu dat optimaal zichzelf is, draagt optimaal bij aan het geheel. Hiërarchie is dan niet meer nodig. Als iedereen zijn wens leeft, dan is dat automatisch constructief voor het geheel. Dat gelooft bijna niemand, omdat iedereen denkt dat de ander egoïstische wensen heeft. Ik kom ze alleen nooit tegen. Niemand wil ten koste van anderen rijk worden of een ander vermoorden. Natuurlijk weet ik dat dit voorkomt, maar dat ontstaat niet vanuit een tevreden staat. Dat komt voort uit een negatieve spiraal. Het was angst die Hitler aanzette tot zijn daden. Hij was niet aan het fantaseren over een heerlijke nieuwe wereld toen hij dacht: alle joden eruit. Hij was als de dood voor die mensen. Hij dacht niet vanuit zijn eigen wensen of idealen, maar vanuit angst en zorg, pijn en verdriet. Dictaturen ontstaan in een negatieve spiraal.

Op de weg van het leven van emoties kunnen we veel leren van Afrika. Afrika wordt verguisd, maar de Afrikaanse cultuur van dromen en symbolen, van feest en fantasie is vitaal voor de creërende mens. Het is een grote kracht om het leven als feest te zien. Weet je, als je je emoties beleeft, is het leven sowieso een groot feest. Lekker gillen in de achtbaan, brullen als er iemand op je teen gaat staan en als er iemand doodgaat drie dagen onbedaarlijk huilen. Een feest van emoties. Dat betekent niet dat je als een soort zot over straat rent, maar dat je de beleving van de emotie bent. Dat is vitaliteit.'


Meer informatie: Knoope Ideaal Coaching, telefoon: 024 360 2276. Het boek 'De creatiespiraal' is te bestellen bij Uitgeverij KIC, Berg en Dalseweg 361, 6523 LM Nijmegen. Het is ook verkrijgbaar in de boekhandel, ISBN 90-80467715.