Email   Print

Een bonte verzameling celpuin

Rapport roept op tot gedegen onderzoek naar aids.

Bijna een jaar hebben ze eraan gewerkt: het rapport dat de Zuid-Afrikaanse regering adviseert over het aids-beleid. Het document - in april gepubliceerd - kan nu al worden gezien als een mijlpaal in de wetenschappelijke geschiedenis van aids. Voor het eerst wordt in een officieel document van hoog niveau geconcludeerd, dat er fundamentele bewijzen ontbreken om hiv te blijven zien als de veroorzaker van aids. De gevestigde aids-onderzoekers hebben ingestemd met de voorgestelde onderzoeken, waarmee zij indirect hebben toegegeven dat zij niet over de juiste data beschikken. Na een jaar heeft de commissie - in het leven geroepen door president Mbeki - niet kunnen vaststellen wat aids dan wél is, hoe het wordt veroorzaakt en hoe het wordt doorgegeven. Nader onderzoek moet daar uitsluitsel over geven. De commissieleden werden het erover eens dat het noodzakelijk is om de diagnose voor aids te standaardiseren voor klinieken, omdat er geen zuiver klinische richtlijnen bestaan om aids vast te stellen. Artsen in Zuid-Afrika maken gebruik van een lijst van niet-specifieke criteria als koorts, diarree, gewichtsverlies, jeuk en hoestbuien. Wanneer drie symptomen uit deze lange klachtenlijst van toepassing zijn op een patiënt, kan aids worden geconstateerd. Een hiv-test is dan niet meer nodig. Deze bepaling is in 1985 door de Wereldgezondheidsorganisatie goedgekeurd als een betrouwbare wijze om de diagnose aids te stellen, maar de commissie heeft haar bedenkingen. De symptomen zouden te vaag zijn en niet specifiek genoeg om de aanwezigheid van het hiv-virus te garanderen. De signalen dat iemand ongezond is, kan dus net zo goed wijzen op tuberculose, malaria, hepatitus B of een andere aandoening die de afweer vermindert.

Een sleutelrol in de discussies speelt de hiv-test Elisa. De term 'hiv-test' suggereert dat ermee wordt aangetoond of het virus aanwezig is. Dat is niet zo. De test wijst op het bestaan van antilichamen die reageren op een overbelasting van de cellen in het afweersysteem, maar is niet specifiek voor hiv. De overbelasting - die wel degelijk kan worden geconstateerd - zou volgens de tegenstanders van de gangbare theorie veroorzaakt kunnen zijn door blootstelling aan een heel spectrum van bekende infecties die met name op het Afrikaanse continent veelvuldig voorkomen. Het is dus niet verwonderlijk dat zo veel Afrikanen positief testen: zij leven in omstandigheden waarin ondervoeding en slecht drinkwater alledaagse verschijnselen zijn. Er kwam dan ook een dringende aanbeveling om de betrouwbaarheid en geldigheid van de test te onderzoeken. Het blijkt dat er bij farmaceutisch bedrijven of universiteiten geen deugdelijke onderzoeken bestaan naar de betrouwbaarheid van de hiv-test. Nu, na vijftien jaar, wordt daartoe een aanzet gegeven. Een andere opmerkelijke aanbeveling betreft het isoleren van het hiv-virus. Dat heeft nog niemand voor elkaar gekregen, hebben enkele commissieleden naar voren gebracht. Wat thans wordt bestempeld als 'hiv', is volgens hen in feite een bonte verzameling celpuin, dat nauwelijks overeenkomsten vertoont met andere geïsoleerde retrovirussen (zie ook Ode 35, pagina 38). Zij kregen een paar jaar geleden onbedoelde steun van Luc Montagnier, mede-ontdekker van het virus. Hij verklaarde in een interview dat het hem - en vermoedelijk ook andere wetenschappers - nooit is gelukt hiv werkelijk te zuiveren van celpuin. Daarmee gaf hij dus toe dat hiv nooit is geïsoleerd bij aids-patiënten. Montagnier maakte eveneens deel uit van de commissie.

Het aanzien van de internationale commissie wordt ernstig in diskrediet gebracht door de gevestigde aids-onderzoekers. Zij noemen het onverantwoordelijk en achterhaald, dat president Mbeki van Zuid-Afrika ook vertegenwoordigers van de zogeheten 'dissidentenvisie' heeft betrokken bij de commissie. Onder de drieëndertig commissieleden bevindt zich onder meer Peter Duesberg, die jarenlang gold als dé expert op het gebied van retrovirussen, totdat hij als eerste stellig beargumenteerde dat hiv geen enkele rol van betekenis speelt bij aids. Vanaf dat moment werd Duesberg als een gevaarlijke gek beschouwd die vooral niet serieus genomen mag worden. Ook nodigde Mbeki wetenschappers uit die aantonen dat de zwaar chemische medicijnen het afweersysteem eerder verder verlammen dan stimuleren. Juist onder de verzwakte Afrikaanse bevolking zou de werking van die medicijnen desastreus zijn. Niettemin heeft de Zuid-Afrikaanse regering tijdens een kabinetsbespreking besloten voorlopig te blijven bij het huidige aidsbeleid, dat uitgaat van de theorie dat hiv de oorzaak is, en dat met name is gericht op seksuele voorlichting en de beschikbaarheid van voorbehoedmiddelen. Dat is vooral een pragmatische keuze geweest, om niet te vervallen in academische disputen over de oorzaken.

Met het instellen van de commissie kreeg Mbeki het afgelopen jaar de hoon van wetenschappers en journalisten over zich. Hij werd ervan beschuldigd niet genoeg geld uit te geven aan de bestrijding van een vreselijk fenomeen dat in zijn land vele slachtoffers vraagt. Mbeki en minister Manto Tshabalala-Msimang van Volksgezondheid hebben zich telkens verweerd door te wijzen op de verschillen tussen aids in het Westen en aids in Afrika. Waarom is hiv in het westen vooral door homoseksuelen overdraagbaar, en in Afrika vooral door heteroseksuelen? Veel vragen over hiv en aids bleken nooit voldoende onderzocht of zelfs niet gesteld, meenden zij. Ook vroegen zij aandacht voor de rol van armoede en armoedebestrijding binnen de aids-problematiek. Het rapport van de commissie - aanvankelijk genegeerd door de meeste grote kranten en later beschimpt door de farmaceutische industrie, officiële aidsorganisaties en de politieke oppositie - kan een belangrijke impuls geven aan een nieuwe benadering van aids. De betrokkenheid van de commissieleden bij het vinden van de waarheid is duidelijk af te lezen aan het rapport. Zij verdienen alle ruimte om verder te werken aan hun zoektocht naar een betere aanpak van een afschuwelijk drama voor zo veel mensen.