Email   Print

De boodschap van de natuur

De mens is vervreemd van de natuur. En daarmee van zijn medemensen en zichzelf. Toch is elke mens een deel van de schepping. De uitdaging is om de natuur weer te beleven. Om in de natuur meer mens te worden. Daarom terug naar de natuur met Irene van Lippe-Biesterfeld.

De relatie tussen de mens en de natuur is verstoord, roepen milieuactivisten al twintig jaar in koor en zij wijzen naar de vervuiling, het uitsterven van dieren en planten, het broeikaseffect en het gat in de ozonlaag. Hun antwoord: klimaatconferenties en regels en wetten voor een duurzame economie. Vooruitstrevende ecologen gaan de laatste jaren een stap dieper. Zij wijzen op het complexe ecosysteem dat zich kenmerkt door verfijnde onderlinge relaties tussen alles wat groeit en leeft. Wetenschappers hebben bewezen dat de vlinder, die boven Tokio zijn vleugels uitslaat, in het Caribische gebied een orkaan kan veroorzaken. Zó verbonden is de natuur. En de mens is een integraal onderdeel van dat kostbare web dat het leven is. Nog een stap verder en alle uiterlijke vervuiling begint bij innerlijke vervuiling, bij de geest van de mens die niet in staat is een open, evenwichtige relatie met zijn omgeving te onderhouden. Belangrijke - papieren - wijsheid. Maar wat betekent het in het dagelijkse bestaan dat de mens niet de meester is van de natuur? Hoe herstel je het contact? Hoe leren wij de natuur weer te ervaren? En wat betekent die beleving voor onze relaties?
De zoektocht naar antwoorden op die vragen voert naar Irene van Lippe-Biesterfeld. Want na haar strijd vóór vrouwenrechten, vóór vrede en tegen kernwapens, voert Irene van Lippe sinds enkele jaren misschien wel haar meest wezenlijke campagne: voor het herstel van de relatie tussen mens en natuur. Het begon met haar boek Dialoog met de natuur, een weg naar een nieuw evenwicht dat in 1995 verscheen. 'Prinses praat met bomen', kopten de media en ze gingen er gemakshalve aan voorbij dat de visie van Irene van Lippe weerklonk in vooraanstaande wetenschappelijke kringen. Ook in 1995 concludeerde een conferentie van psychologen aan de universiteit van Harvard: 'De natuur behoort tot het persoonlijke domein en daarom staat het vernietigen van de natuur gelijk aan zelfvernietiging.' In de Verenigde Staten kwam een beweging van ecopsychologen op gang onder aanvoering van Theodore Roszak (The Voice of the Earth, 1992). En in Nederland begon Van Lippe workshops te geven over natuurbeleving. Er kwamen medestanders en dat leidde uiteindelijk tot de oprichting in mei 2001 van het NatuurCollege Lippe-Biesterfeld Foundation, een organisatie die zich via workshops, projecten en internationale samenwerking inzet voor de ontmoeting van natuur en spiritualiteit.

Het gesprek heeft plaats aan de vooravond van de oprichting van het nieuwe NatuurCollege op het moment dat Nederland in de ban is van de mond- en klauwzeercrisis. Elke dag worden tientallen dieren 'geruimd' of 'vernietigd'. Niets lijkt duidelijker te maken dat dieren zijn verworden tot productie-eenheden. Dat de wereld bestaat uit een verzameling afgescheiden delen zonder onderlinge relaties. Irene van Lippe: 'De MKZ-crisis bewijst hoe ver we van de natuur af staan. Natuurlijk breken zulke ziekten uit. We walsen bijna gevoelloos over de natuur heen. We voelen ons niet meer verbonden met alles wat met ons op Aarde samenleeft. Die vervreemding heeft onze relaties verstoord, niet alleen met de dieren en de natuur, maar ook met onze medemensen én onszelf. Want de mens die zich boven de natuur plaatst, ontkent het belang van gelijkwaardigheid en respect ook in de andere relaties met zijn omgeving.
Wij zijn deel van de natuur. En de natuur reageert voortdurend op wat wij doen. Vandaar vulkaanuitbarstingen, natuurrampen, veeziekten et cetera. Als wij de natuur manipuleren, slaat de natuur terug. In Afrika heb ik meegemaakt dat een groep elanden met de fles werd grootgebracht, omdat zij dan binnen de omheining van een landgoed blijven. Elanden springen over tweeëneenhalve meter. Het enige alternatief voor hoge, dure hekken is om de elanden - die thuis horen in die streken - met de fles groot te brengen, zodat zij gewend raken aan hun gebied. Maar toen een ram van die groep in de puberteit kwam en moest gaan dekken, ging hij zijn territorium afbakenen. Hij kwam naar mensen toe, omdat hij niet meer bang voor hen was. En dan is hij zeer gevaarlijk. Zo'n eland kan een mens doden, terwijl een "gewone" eland in de vrije natuur de mens altijd uit de weg zal gaan. Door de natuur te manipuleren, laat de mens een geest uit de fles.

Het doel van het NatuurCollege is natuurbeleving. Dat is wat anders dan natuurbescherming. Het gaat niet om mensen die langs de zijlijn staan en zeggen dat een diersoort of een bos moet worden gered. Het gaat om hoe jezelf in het leven staat. Je kan de natuur wel beschermen, maar als je intussen de wereld om je heen blijft vervuilen met je gedachten, heb je niets bereikt. We realiseren ons niet, wat de gevolgen zijn van onze gedachten. Hoe sterk onze gedachten gevolgen kweken. Daarom is het zo belangrijk dat je jezelf erbij neemt. Ik sprak laatst met iemand van een natuurbeschermingsorganisatie en die man zei: "O, dat betekent dat, als een boom wordt omgehakt, dat ik pijn heb?" "Ja, in wezen wel", zei ik. En toen begreep hij dat natuur beschermen geen zin heeft, als je niet ook zelf verandert. Dat is een essentiële boodschap van het NatuurCollege: dat je deel bent van de natuur en dat er niets zal veranderen, als je je eigen vervuiling niet opruimt. Ik denk dat de volgende stap die de bescherming van de natuur nodig heeft, is dat wij de natuur zien als een deel van onszelf. Dan zullen wij haar niet meer blijven uitbuiten en vervuilen.
We kunnen niet zonder elkaar. Niet zonder medemensen, dieren, bomen, planten, water, zon en wind. Natuurlijk zijn wij een deel van de natuur, maar dat kun je alleen ervaren. Dat kun je niet weten. Dat is wel een eerste stap… als je het weet. Maar het wordt pas werkelijkheid, als je het ervaart en beleeft. Het NatuurCollege wil mensen in staat stellen de natuur te ervaren, zodat er een helende relatie tussen mens en natuur ontstaat. De natuur kan een spiegel voor ons zijn, waardoor we onszelf beter leren kennen. En op die manier kan de natuur ons helpen bij het herstellen van het evenwicht in onszelf. Iedereen kent dat gevoel. Mensen gaan tussen de middag in een park wandelen. Onder een boom zitten, uitwaaien op het strand, varen op het water. Maar het gaat verder dan je terugtrekken in de natuur. De ondertitel van het NatuurCollege is "leren in relatie". Dat is de relatie met jezelf, met het bos waarin je loopt, met de aarde waarop je ligt. Je kan in het gras gaan liggen en toch nog totaal afgesloten zijn in je gedachten, in je zorgen en problemen. Op het moment dat je het contact legt, gebeurt er wat. Als je je werkelijk opent voor de boom in het park, kan die je ook bereiken, iets met je doen, je helen, behandelen.
Dat heb ik zelf tien jaar geleden voor het eerst intens ervaren. Ik was directeur van Isis, de onderneming die ik mede had opgericht en die cursussen transcultureel leiderschap gaf. Ik gaf daarnaast lessen intuïtieve ontwikkeling, ik voedde in mijn eentje vier kinderen op en ik was aan het verhuizen. Kortom, ik was totaal overwerkt. Ik ging met vakantie naar Zwitserland en daar, tussen de bergen, viel alle weerstand weg en leek ik ineens samen te vallen met de natuur. Het was een ontroerende ervaring die me duidelijk maakte dat niets in mijn dagelijks leven nog paste. Ik ervoer een enorme oordeelloze liefde. In de natuur zit geen oordeel. In de natuur mag je zijn, wie je bent. Voor mij werd duidelijk dat niet alleen mensen uit verschillende culturen, maar ook alle leefvormen op aarde elkaar iets te geven en te leren hebben. En dankzij die ervaring in de bergen wist ik zeker dat ik moest stoppen met het werk wat ik deed. Die ervaring was het begin van nieuw werk en van het NatuurCollege.
Je ziet mensen veranderen als ze in een cursusweek leren om de natuur weer te beleven. Je ziet mensen nieuwe prioriteiten kiezen en anders gaan leven. Zakenmensen die ervoor kiezen om hun bedrijf niet zo te laten groeien, zoals de maatschappij van hen verlangt, maar het klein houden, zodat ze tijd hebben om aandacht te geven aan hun omgeving en om de rust in henzelf en hun werk te bewaren. Na een cursus krijg ik vaak brieven waarin mensen schrijven dat ze zich niet meer alleen voelen, dat ze weer zin in het leven hebben en dat ze onder de indruk zijn dat ze in vijf dagen zoveel hebben bereikt.

Het is een hele stap voor mensen om te onderkennen dat ze iets van een boom kunnen leren. Of dat de aarde je een inzicht geeft of dat de windrichting deze dag iets brengt. Tegenwind kan op een bepaald moment een signaal zijn dat je iets niet moeten doorzetten. Maar vaak voel je het niet eens. Als we opstaan, zetten we de radio aan. We proeven, ruiken en voelen niet, wat de nieuwe dag te bieden heeft. Als ik in Afrika ben, bepaalt het contact met de natuur mijn hele dag. Hier doe ik mijn jas aan, ga in de auto zitten op weg naar een afspraak. Ik voel de wind niet. En niet zelden merk ik pas op de afspraak dat ik naar de wind had moeten luisteren.
Communiceren met de natuur gaat dieper dan woorden en gebaren. De taal van de natuur is een taal van beelden, symbolen, gevoelens en dromen. De natuur vraagt ons om te luisteren met ons hart. Het zijn subtiele signalen: vogels in de lucht, bomen in bloei. Signalen die je bij een inzicht brengen. De natuur helpt je om je intuïtie en je waarnemingsvermogen opnieuw te ontdekken en te ontwikkelen. Om je open te stellen en te ontvangen. Naarmate we langer in de stille ongereptheid van de natuur verblijven, zal er ook in onszelf een stilte ontstaan, waardoor ons hart kan spreken. Als je gevoeliger wordt, ervaar je hetzelfde ook in de ontmoeting met mensen. Of je opent een boek, je kijkt in de krant en je oog valt op iets wat je plotseling op een gedachte brengt. Het gaat om samen leven. Signalen serieus nemen en daar op vertrouwen. Maar we nemen onze eigen intuïtie niet serieus. We vertrouwen op boeken en schakelen onszelf uit. Neem moeders. Alle vrouwen weten hoe ze moeder moeten zijn, wat ze moeten doen met hun kind, maar ze laten zich leiden door boeken en schuiven alles wat ze in zichzelf voelen, weg. Ik denk dat het ook in het onderwijs zo belangrijk is, dat het kind wordt bevestigd in wat het zelf weet en niet in wat het moet weten. Dat kinderen hun intuïtie ontwikkelen en niet alleen hun verstandelijke vermogens. Als we kinderen bevestigen, dat het goed is wie ze zijn, krijg je hele andere mensen. Als we onze kinderen anders zouden opvoeden - in hun natuurlijk weten, in hun natuurlijk zijn, in wat hun eigen natuur hen heeft te vertellen - dan krijg je andere burgers. Onder hun proefwerken staat "zoveel fout" en daarmee wordt hen angst aangeleerd - de angst om niet aan de verwachtingen te voldoen. Het wonder van de natuur is dat er geen "fout" bestaat: je wordt geaccepteerd zoals je bent. Dat besef neemt de angst en de eenzaamheid weg.
Het is een grote misvatting dat je alleen staat. Ik kan mij voorstellen dat mensen lachen als ik zeg dat een boom voelt, dat een boom verdriet heeft als hij wordt omgehakt, of als iemand een vuur onder hem aansteekt. Maar het doet me wel pijn dat mensen dat belachelijk maken. Want uiteindelijk heeft dat te maken met hun eigen geslotenheid, met het feit dat ze zich hebben afgesloten en liefde niet meer durven toelaten. Natuurlijk fluistert een boom niet met woorden. Het is een andere taal. Maar hoe bereikt een computerexpert mij? Ik ben niet iemand die graag met computers werkt. Maar ik heb het geleerd, omdat ik het wilde, omdat het handig is. Die computerdeskundige praat in een taal die mij totaal vreemd is en toch probeer ik hem te verstaan of ik vraag iemand om voor mij te vertalen, omdat ik die taal niet ken. Ik doe mijn best, zodat ik kan doen wat ik denk dat voor mijn leven belangrijk is. Laatst heb ik weer rijexamen moeten doen, omdat ik mijn rijbewijs had laten verlopen. Toen zat ik met een boek over "motorrijtuigen" en andere begrippen die me niets zeiden. Maar ik heb dat examen toch gedaan - en gehaald - omdat het belangrijk voor mij was. Zo kunnen wij ook alleen mensen bereiken die de taal van de natuur willen spreken. Die mensen zullen vragen: "Wat is dat, je openen voor de natuur?" Die mensen zijn op zoek, ze missen iets in hun leven. Mensen moeten rijp zijn om een bepaalde stap te zetten. Om de computer aan te doen of zich voor de aarde te willen openen.
Het werkt niet om mensen te willen overtuigen. Ik ben geen missionaris. Ik ben ook niet superieur. Maar ik wil wel staan voor mijn eigen waarheid, hoe kwetsbaar mij dat ook maakt. Je kunt zoveel leren van de natuur, van een boom, als je goed kijkt. Gewoon kijken en leren, zoals Franciscus van Assisi. Ik doe hetzelfde, maar ik word als gek versleten. Het is mijn droom dat mensen écht leven. Dat ze weten wat ze voelen en dat ze rekening houden met elkaar. Dat zij het belang van respect en gelijkwaardigheid onderkennen. Tussen mens en natuur. En tussen mensen en culturen onderling. Ik weet dat het een lange weg is. En toch is mijn droom om in alle bescheidenheid iets bij te dragen aan die weg, aan de verhoging van het bewustzijn. Voor mij gaat het leven over jezelf worden. Over trouw zijn aan jezelf. Over het loslaten van je angsten en in liefde leven met jezelf. Dat is de zin van het leven. En dat is de boodschap van de natuur.'

Irene van Lippe zal zaterdag 7 juli a.s. een workshop geven voor de lezers van Ode. Zie ook Op weg met Ode, pagina XX

[kader]
[kop] NatuurCollege: leren in relatie

[tekst]
Het NatuurCollege Lippe-Biesterfeld Foundation is een organisatie die zich inzet voor de verbinding van natuur en spiritualiteit. Het college biedt cursussen natuurbeleving aan. Aan het college zijn tien leraren verbonden onder wie Irene van Lippe. De leraren werken elk met hun eigen methodiek en hun eigen programma. De leraren komen grotendeels uit Nederland, maar onder hen is bijvoorbeeld ook de Sloveense kunstenaar Marco Pogacnik die sinds 1979 werkzaam is op het gebied van holistische ecologie. Het is de bedoeling dat zich meer leraren - uit binnen- en buitenland -bij het NatuurCollege aansluiten.
Het NatuurCollege streeft ook naar de ontwikkeling van een internationaal platform rondom de doelstelling van de verbinding van spiritualiteit en natuur. Ten slotte onderneemt het college bijzondere projecten zoals het ondersteunen van acties in gemeenten om het kappen van bomen te voorkomen.
In het bestuur van het NatuurCollege hebben naast initiatiefneemster Irene van Lippe onder anderen de voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER) Herman Wijffels en de voormalige burgemeester van Utrecht Lien Vos zitting. In het comité van aanbeveling zit onder anderen de Britse biochemicus Rupert Sheldrake.