Email   Print

Ban de dammen

Commissie betwijfelt nut stuwdam.

Het water is de damindustrie tot aan de lippen gestegen. Een baanbrekend rapport oordeelde vernietigend over de aanleg van grote stuwdammen. Al tientallen jaren zijn mensen over de hele wereld als bevers zo druk om - in naam van de vooruitgang - de ene dam na de andere te bouwen: meer dan 45.000 voor elektriciteit en irrigatie. Totale kosten: twee triljoen dollar. Sinds een aantal jaren klonk met de bouw van elke dam het protest harder. Activisten wilden duidelijk maken dat een grote dam slecht is voor het milieu en voor de arme bevolking die wordt weggejaagd. In Ode 35 trok de Indiase schrijfster Arundhati Roy fel van leer tegen de bouw van een grote stuwdam in de Narmada. De stem van de activisten werd ook gehoord door de Wereldbank, die als grootste financier van de dammen veel kritiek ontving. Twee jaar geleden werd de World Commission on Dams (WCD) opgericht, die met geld van de Wereldbank een analyse zou maken van duizend grote dammen (van vijftien meter of hoger). De twaalf commissieleden brachten verschillende expertise in: er was de topman van ABB, maar ook een vooraanstaand activiste uit de Indiase Save the Narmada-beweging.Het rapport van 404 pagina's dat enige maanden geleden is gepubliceerd - en gratis is te downloaden op www.dams.org - voert bewijzen aan dat alle grote dammen in hun opzet hebben gefaald. Ze hebben bij lange na niet genoeg elektriciteit en water opgewekt, als was beloofd. Ze brengen oneindig veel schade aan het ecosysteem toe: veel vissoorten zijn uitgestorven, vogels verdwenen, bossen werden gekapt, vruchtbare grond vernietigd. De kosten voor de bouw viel in alle onderzochte gevallen veel hoger uit, dan was geraamd. De voordelen van de dam gaan voornamelijk naar de meer welvarende mensen in de stad en zeker niet naar de arme mensen op het platteland. Die laatsten zijn de voornaamste slachtoffers van de dammen: 40 tot 80 miljoen van hen zijn verdreven van huis en grond.

Het rapport wil vooral nieuwe, doorzichtige procedures bij de aanleg van een dam. Inspraak van de plaatselijke bevolking bijvoorbeeld. De commissieleden concluderen dat het niet meer van deze tijd is om achter gesloten deuren beslissingen te nemen die enorme gevolgen hebben voor de woonsituaties van zo veel mensen. In een gesprek met Natur & Kosmos (maart 2001) benadrukt secretaris-generaal Achim Steiner van de WCD dat er op geen enkele pagina van hun studie staat, dat je geen stuwdammen meer mag bouwen. Dus: wel dammen, maar dan efficiënter, en vooral vriendelijker voor de omgeving en de omwonenden. In veel betrokken landen is het debat over grote dammen uitgebroken, schrijft het Duitse maandblad. In de Verenigde Staten zijn zelfs meer stuwdammen stilgelegd, dan er nieuwe worden gebouwd. En ook in landen als India, China en Brazilië komt een debat op gang over de vraag, hoe een dam het meest succesvol kan zijn. Het World Watch Institute heeft een alternatief. Een dam is allang niet meer nodig om elektriciteit op te wekken, er valt genoeg duurzame energie te halen uit windcentrales. En een dam hoeft al helemaal niet groot te zijn. Kleine, lokale dammen doen hun werk veel beter en komen vaak ook ten goede aan de arme bevolking op het platteland.

De gevolgen van het WCD-rapport kunnen enorm zijn. Als de dambouwers en geldschieters de aanbevelingen opvolgen, worden er geen grote, destructieve stuwdammen meer gebouwd zonder inspraak van de bevolking. Een commentaar in The Christian Science Monitor/ Monitorworld (27 november 2000) prijst het werk van de commissieleden en roept de Wereldbank op om de nieuwe principes te omarmen. 'Te veel dammen zijn gebouwd vanuit nationale trots, bureaucratische arrogantie en geldzucht.' The Ecologist (februari 2001) heeft zo zijn bedenkingen bij het rapport. Bij de meest radicale activisten zocht het strijdbare blad naar een kritisch geluid. 'Het rapport is duidelijk een compromis', vindt Arundhati Roy. 'Het kan door de financiers worden gebruikt om te doen voorkomen dat ze een verlichte benadering volgen, terwijl de werkelijkheid nog volkomen anders is. De industrie heeft onze taal geleerd en kan in feite gewoon doorgaan met hoe het altijd al ging.' Misschien wel de aardigste bijdrage stond in een ingezonden brief in The Guardian (7 december 2000). Al dat vergader over hoe je dan wel een grote dam moet bouwen en welke procedures je moet volgen, doet voorkomen alsof het bouwen van dammen het grote probleem is. De echte vraag, staat te lezen in de krant, 'in het Grote Debat over Grote Dammen zou dezelfde moeten zijn als die wordt gesteld bij het Debat over Kerncentrales: niet hoe je ze kunt verbeteren, maar hoe je ervan af moet komen.' MV


[kop] Het einde van preventieve medicijnen
[onderkop] EU en industrie slaan de handen ineen

Niet alle landen binnen de EU zijn zo soepel als Nederland, wanneer het gaat om de verkoop van vitaminen en mineralen. Kunnen wij tegenwoordig in elke supermarkt en drogist de meest uiteenlopende en exotische voedingssupplementen verkrijgen; in Duitsland en Frankrijk ligt dat anders. Producten waar drie keer de toegelaten dagelijkse hoeveelheid in zit, mogen niet worden verkocht zonder een farmaceutische vergunning. Het gevolg is dat veel lokale farmaceutische industrieën hulpeloos moeten toezien, hoe de markt in handen valt van met name Engelse en Nederlandse producenten. Een reactie kon niet uitblijven. Onder druk van de farma-lobby is Brussel overstag gegaan. Binnenkort worden we allemaal gelijkgeschakeld. Dit betekent bijvoorbeeld dat in Duitsland meer voedingssupplementen worden toegestaan en voor Nederlanders bepaalde producten in de ban gaan. Lynne McTaggart, hoofdredactrice van What doctors don't tell you (in Nederland Medisch Dossier) schrijft in haar maandelijkse column in The Ecologist (februari 2001), dat de EU-lijst van toegestane ingrediënten bijzonder achterhaald is. Slechts de meest bekende vitaminen en mineralen zijn straks toegestaan. Een groot aantal nutriënten, die essentieel zijn voor de gezondheid - zoals inositol en choline - komen op de lijst niet voor. Ook recent ontdekte supplementen, zoals MSM en glucosamine, schitteren door afwezigheid. Als de wetswijziging straks rond is, mag geen enkel product dat niet op de lijst voorkomt, in Europa worden verkocht.

Nog zorgelijker is dat een commissie, samengesteld door de Scientific Committee for Food (SCF), zal bepalen in welke hoeveelheden de nutriënten in de pillen, poeders en vloeistoffen aanwezig mogen zijn. Volgens McTaggert zal de bovengrens erg laag zijn. En de commissie heeft al aangegeven daar 'voor alle zekerheid' nog wat onder te gaan zitten. Te vrezen valt dat de werkzaamheid van de supplementen met sprongen achteruit zal gaan. Neem B6. In de Verenigde Staten ligt aanbevolen dosis op 100 tot 200 milligram. Volgens de SCF ligt de veilige dagelijkse bovengrens op 25 mg. Van die magere 25 milligram gaat dan nog eens wat af, omdat de commissie ervan uitgaat dat 'de Europeaan' B6 ook al via 'een normaal dieet' binnenkrijgt. En er gaat nog iets vanaf om te compenseren voor verrijkte voedingsmiddelen en ten slotte nog een beetje minder in de pil - 'voor alle zekerheid'. McTaggart schat dat de pilletjes uiteindelijk niet meer dan 5 mg werkzame stof zullen bevatten. Dat zou betekenen dat vrouwen die B6 slikken tegen premenstrueel syndroom - meestal 50 tot 100 mg per dag - tien tot twintig pillen per dag moeten slikken. In What doctors don't tell you (januari 2001) wordt nog eens opgesomd hoe belangrijk vitaminen zijn en waarom het apekool is om iedere Europeaan dezelfde portie toe te bedelen. Finnen hebben andere supplementen nodig dan Italianen. Maar iedere Italiaan is ook weer anders wat betreft gewicht, gezondheid, genetische aanleg, enzovoorts. Ook zijn eetgewoontes sterk bepalend voor de individuele vitaminen- en mineralenbehoeften. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld, dat de behoefte aan vitamine C binnen een groep hamsters met een factor twintig kan variëren. Daarnaast schommelen de hoeveelheden vitaminen en mineralen die wij via onze voeding binnenkrijgen ook enorm. Een Britse stadstiener is niet te vergelijken met zijn Italiaanse plattelandsbroertje dat alleen maar verse, onbespoten en onbewerkte producten eet. Daarnaast blijken hoge doses vitamines bepaalde ziekten te kunnen genezen of voorkomen.

Wanneer alles volgens EU plannen verloopt, zal de wet vanaf juni 2002 in werking treden. Concreet betekent dat, dat vrijwel alle preventieve en therapeutische vitaminen en supplementen van de schappen zullen verdwijnen. McTaggart is dan ook somber: 'Uiteindelijk betekent dit gewoon dat de farmaceutische industrie de vitaminemarkt in handen neemt en haar reduceert tot een niet-bedreigend aanhangsel voor haar belangrijkste bezigheid: het aan de man brengen van drugs als enige geneesmiddel.' Voor McTaggart reden om ons aan de mensenrechten te herinneren. 'Als Brussel en de farmaceutische industrie een volmacht krijgen om de hoeveelheid vitaminen die wij tot ons nemen te dicteren, dan is de volgende stap, dat ze ons gaan vertellen welke alternatieve medicijnen wij wel of niet mogen kopen.' McTaggart's voorstel: schrijf vandaag nog een protestbrief naar jouw vertegenwoordiger binnen de EU. TT