Email   Print

Het is tijd voor de E-klok

'Schat, hoe laat is het energiegebruik?'

Het horloge om je pols, klokken op stations, kerktorens, computerschermen, aan muren in gebouwen: de tijd wordt overal aangeduid. Waarschijnlijk zijn er mensen die wel tientallen keren per dag op de klok kijken. Eerst op de wekker, en dan de hele dag door om te bedenken of ze de trein nog kunnen halen, hoe lang de vergadering nu al duurt, of ze wel 'op tijd' zijn. Maar tijd is helemaal geen schaars goed: iedere dag komt er weer gratis vierentwintig uur bij. Tijd is er in onbeperkte hoeveelheid - en toch doen we of er voortdurend te weinig van is. Het omgekeerde geldt voor energie, merkt ZOZ (januari/februari 2001) op. Zolang olie en gas de voornaamste bronnen zijn, is de voorraad energie niet oneindig. Je zou verwachten dat mensen met zo'n schaars artikel als energie veel zorgvuldiger zouden omgaan dan met tijd. Mis. Energieverbruik gaat tamelijk onopgemerkt. De meters zitten verstopt in stoffige meterkasten en onder luiken in de vloer. Pas als de jaarrekening komt, zit de schrik er even in.

Tijd dus voor de E-klok. Op deze klok valt in een oogopslag te zien hoe je energieverbruik er voor staat. Het is een klok met twee wijzers: een lange en een korte. De lange wijzer geeft het energiegebruik van het moment aan. Deze reageert meteen als je het licht in de keuken uitdoet, of de verwarming een tikje lager zet. De korte wijzer geeft het langetermijngebruik aan. Die komt pas in beweging als je consequent minder stookt omdat je 's avonds de gordijnen dichttrekt of geen apparaten laat aanstaan als het niet nodig is. Zolang beide wijzers aan de linkerkant van het midden zijn - vóór twaalven - is het goed. Een klok die aangeeft dat het al twaalf uur is geweest, stimuleert je wat minder slordig om te springen met de energie. De klok moet overal komen te hangen: in huis, op kantoor, op school.

De E-klok is er nog niet. Het is een idee. Bedenker is journalist Dick Verheul, die betrokken is bij Omslag, 'werkplaats voor duurzame ontwikkeling'. Hij kwam op het idee tijdens een bezoek in Wales aan het Centre for Alternative Technology. 'Wie daar naar binnenloopt,' weet Verheul, 'passeert bij de ingang een groene lijn. Bij die lijn houden de openbare nutsvoorzieningen op. Alle energie op het immense terrein komt van de vele windmolens, zonnepanelen en waterkracht.' Op het terrein is een barak waar geregeld schoolklassen een aantal dagen verblijven om iets te leren over energie. Bij aankomst krijgen de leerlingen een energierantsoen waarmee ze die week moeten zien rond te komen. In de huiskamer hangt een groot paneel waarop precies is te zien waar op dat moment energie wordt verbruikt en hoeveel. Het is voor de kinderen een sport om met het rantsoen uit te komen. Dus: niet iedereen 's avonds naar je eigen kamer om in bed een boek te lezen, maar samen rond de tafel ganzenbord spelen, want dan hoeft alleen dáár het licht aan. Maar het paneel vergt nogal wat bestudering, vindt Verheul, zoals ook andere pogingen om energieverbruik in beeld te brengen altijd wat ingewikkeld ogen. Een E-klok die net zo eenvoudig valt te lezen als een tijdklok, heeft dat probleem niet. Voorlopig zoekt Verheul mensen die het project kunnen uitwerken. Gevraagd: techneuten, wetenschappers, industrieel ontwerpers, maar ook mensen als onderwijzers en politici die het idee verder kunnen dragen.