Email   Print

De diefstal van de oogst

Boekbespreking.

Die zit! Al in de eerste zin van haar nieuwste boek opent Vandana Shiva de aanval. 'Wat de industriële economie "groei" noemt, is in feite een vorm van roofbouw op de natuur en diefstal van mensen.' In de daaropvolgende 127 pagina's van Stolen Harvest ontvouwt ze het ene drama na het andere, die alle een rechtstreeks gevolg zijn van de huidige economische regels. Shiva's pijlen zijn gericht op een handvol bedrijven die de mondiale voedingsindustrie vanaf het eerste zaadje beheersen. Ze beschrijft hoe haar thuisland India het slachtoffer is geworden van handelsovereenkomsten, biotechnologie en patentrechten. Duizenden jaren hebben boeren op het Indiase land met de natuur samengewerkt om duizenden gewassen in duizenden variaties te oogsten. Voor hen is een zaadje een cultureel symbool van hun verbintenis met hun eigen voeding. Natuurlijk slaagde niet iedere oogst, maar vele gewassen hadden zich geëvolueerd, zodat ze overstromingen en perioden van droogten konden doorstaan. En nu? Nu is de Indiase voedselvoorziening sterk afhankelijk van wat de 'vrije wereldeconomie' heet. Het probleem is, dat de regels van dit spel niet worden geschreven door of voor de mensen die het meest zijn gebaat bij meer gelijkheid en rechtvaardigheid.

In naam van de vooruitgang begonnen de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) het gebruik van gemengde zaden te stimuleren die in de laboratoria van multinationals als Monsanto, DuPont, Novartis en Advanta waren ontwikkeld. Aangemoedigd door indrukwekkende videobeelden in rondtoerende vrachtwagens, werden deze met een flinke hoeveelheid bestrijdingsmiddelen op rekening verkocht aan de boeren op het platteland. Maar de oogsten vielen tegen. Te hoge doses pesticiden, de nieuwe zaden werkten niet. En zo kregen arme boeren schulden bij vermogende multinationals. Ook kwamen er subsidies voor investeringen in grootschalige slachthuizen, waardoor er in een overwegend vegetarische samenleving een heuse vleesindustrie ontstond. In een rechtszaak tegen een slachthuis oordeelde de rechter dat de Grondwet 'compassie voor alle levende wezens' voorschrijft, en dat het daarom ongepast is om dieren massaal te slachten voor export. Onzin, vond de Europese Unie. Ze klaagde bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over India's beperkingen in de export van ruwe huiden en bont. Met succes. Want de wetten van vrije handel - in de woorden van Shiva: 'gedwongen handel' - staan nu eenmaal boven nationale grondwetten. Daaarom ook mogen bedrijven zich het recht op bepaalde zaden toeëigenen en deze monopoliseren door ze als 'intellectuele eigendom' te bestempelen - ook al zijn de zaden duizenden jaren oud. Boeren van wie de verre voorouders met dezelfde zaden hebben gewerkt, moeten nu opeens geld betalen aan bedrijven die een patent erop bezitten.

Vandana Shiva noemt een immense hoeveelheid regels en wetten die telkens de Indiase boeren en families duperen. Goed gedocumenteerd zet ze haar betoog uiteen. Met maar één conclusie: hier moet een einde aan komen. Ze besluit Stolen Harvest dan ook met een poging de verzetsbeweging in kaart te brengen. Ze constateert zowel bij Indiase boeren als bij westerse consumenten een groeiende behoefte aan biologische landbouw en etikettering van genetisch bewerkte voeding. Ook wijst ze op de groeiende weerstand tegen de WTO, ook bij de politici uit ontwikkelingslanden. En ze bespeurt een grotere interesse in het werk van wetenschappers die de onbedoelde effecten van mondialisering en biotechnologie onderzoeken. Zelf was Shiva een van de eersten. Al sinds 1987 is ze met deze thema's bezig. Niet alleen als wetenschapper en auteur, maar ook als initiatiefneemster van Navdanya, een Indiase beweging om biodiversiteit te waarborgen en biologische landbouw te stimuleren. Haar werk zal in de komende decennia ontzettend belangrijk worden als de terreur in de voedselindustrie het belangrijkste politieke thema op de internationale agenda wordt.