Email   Print

Share

De experts hebben op alles een antwoord

Maar, hebben we hen wel nodig?

Ze sleutelen aan je auto, kiezen de kunst in je kantoor, regelen je geldzaken, lappen je huwelijk op, installeren je computer en verzachten je pijn: de experts. Als er een tragedie plaatsheeft, komen ze met bosjes aanrennen om je op te vangen, te adviseren en bij te staan. Volgens John McKnight, auteur van The Careless Society: Community and its Counterfeits verliezen we, iedere keer als we de hulp van een expert inroepen, een stukje van onszelf. In Adbusters (oktober/november 2000) legt hij uit, dat de tijd dat onze economie gewoon graan, ijzer en schoenen produceerde, voorbij is. Volgens McKnight fabriceert negentig procent van de werkzame bevolking diensten. Om hen aan het werk te houden, moeten wij consumenten dus steeds meer fysieke, emotionele en spirituele problemen hebben. McKnight spreekt van de New Economy of Need. Een van de gevolgen van een maatschappij waarin burgers vooral klanten en cliënten zijn geworden is, dat er steeds minder reden is om voor elkaar te zorgen. Waarom zou ik voor de weduwnaar naast me een maaltijd koken, als Tafeltje Dekje dat ook kan doen? Het probleem is, dat veel dienstverlenende organisaties ons zaken verkopen die wij al lang hadden. Maar omdat 'zij' ze gingen aanbieden, zijn 'wij' ze kwijtgeraakt. Neem het leger therapeuten dat je bijstaat in je rouwverwerking. Vroeger had je daar vrienden en familie voor. Nu hoeft dat niet meer en hebben deze therapeuten het zelfs voor elkaar gekregen dat levensverzekeringsmaatschappijen hun diensten betalen.

De vraag is echter: hebben we deze mensen wel nodig? En: wie heeft hen eigenlijk om hulp gevraagd? Minstens zo belangrijk: helpen ze eigenlijk wel? Uit onderzoek blijkt, dat de geleverde hulp lang niet altijd helpt en in sommige gevallen de zaak zelfs erger maakt. Wie denkt werkelijk, dat de explosieve toename van advocaten meer gerechtigdheid brengt? Maken sociale voorzieningen ons socialer, of juist niet? Bestrijden zij armoede, of juist niet? Maakt de groeiende groep therapeuten, coaches, trainers en goeroes ons tot zelfstandige, krachtige individuen of juist niet? Zorg - echte zorg - is nu eenmaal niet iets dat we kunnen kopen of kwantificeren. Het is wellicht de meest gewilde en gewaardeerde kwaliteit: iedereen verlangt ernaar dat er iemand om hem geeft en zorg voor hem draagt. Maar zorg wordt alleen vrijwillig gegeven. Niemand kan je ertoe dwingen. McKnight gelooft dan ook niet, dat we instituten uit de grond kunnen stampen die voor ons kunnen zorgen. Ze kunnen diensten verlenen, maar dat is iets anders. De paradox is, dat er in de zorgsector massa's mensen werkzaam zijn die wel degelijk zorg hebben en zich betrokken voelen. Maar McKnight ziet steeds meer gefrustreerde mensen die ontdekken dat ze - om werkelijk zorgzaam te zijn - op de verkeerde plek zitten. Ze krijgen steeds weer een klap in het gezicht binnen de geïndustrialiseerde organisaties die trachten menselijke zorg te vervangen. Ondanks frustraties aan beide zijden van de zorgsector, blijft de diensteneconomie groeien. Waarom luisteren we eigenlijk nog naar deze experts? Omdat we geen alternatief meer hebben, of omdat we ertoe worden gedwongen? Worden we gemanipuleerd?

Dat laatste zou wel eens het geval kunnen zijn, stelt het laatste boek van Douglas Rushkoff getiteld Coercion, why we listen to what 'they' say. Rushkoff analyseert feilloos hoe wij worden gedwongen om te luisteren naar wat 'zij' (lees: de experts) te zeggen hebben. En 'zij' zeggen van alles: dat mensen slechts tien procent van hun hersenen gebruiken, dat er een gen is dat homoseksualiteit veroorzaakt, dat de kleine spoortjes op stenen van Mars bewijzen, dat er eens leven moet zijn geweest, dat computers het weer kunnen voorspellen en nog veel meer. Maar wie zijn 'zij' eigenlijk precies? En, waarom luisteren we eigenlijk naar hen? Rushkoff weet waarom. Omdat 'zij' alle mogelijke manieren hebben om ons te dwingen (to coerce). Bijvoorbeeld: bij een autodealer wordt je niet gevraagd of je koffie wilt, maar of je melk en suiker in je koffie wilt. Dat zet op een subtiele wijze de toon voor de relatie: wij bepalen wat u neemt, u mag alleen zelf wat vertellen over hoe u het wilt hebben. Als er wordt onderhandeld, gebeurt dat in een kamer zonder ramen. De klant heeft geen feeling met de wereld om hem heen. De autoverkoper is zijn enige refentiekader. Vervolgens geeft de handelaar je het gevoel, dat hij helemaal aan jouw kant staat. Hij gaat voor jou vechten om een goede deal bij zijn baas te krijgen. Dat de deal veel minder gunstig is dan je in gedachten had, ben je allang vergeten als 'jouw' man na tien minuten met een rood hoofd en veel paperassen binnenkomt. Hij heeft echt zijn best gedaan, maar zijn baas kan de auto nu eenmaal niet zo goedkoop wegdoen. Je hebt bijna met hem te doen, zeker als blijkt dat je nieuwe bondgenoot zijn baan voor jou op het spel zet. Dat blijkt wanneer je zijn chef voor het eerst ontmoet. Deze is zichtbaar geïrriteerd, omdat zijn verkoper hem in verlegenheid brengt. De hele situatie is - door jouw toedoen - nogal op de spits gedreven. Om de zaak niet erger te maken en het risico te lopen dat het aanbod dat er nu ligt zal worden teruggedraaid, besluit je op het voorstel in te gaan.

Rushkoff laat zien hoe atmosfeer, spektakel, public relations, advertenties en de vrituele wereld bewust worden ingezet om ons te manipuleren. Het is schokkend om te lezen hoe we met open ogen in de val lopen en ons gek laten maken door mensen die maar één doel hebben: jouw geld. Het erge van de situatie is, dat we niet meer kunnen vertrouwen op ons gevoel of onze intuïtie. Zelfs dát wordt dag in dag uit gemanipuleerd door de media. Het zogenaamde 'buikgevoel' is in veel gevallen een geprefabriceerde emotie die gestoeld is op aangeleerde angst en onzekerheid. De oplossing? Vraag het aan de experts. Eén ding is zeker: het kost geld. Rushkoff weet maar één oplossing: wakker worden en niet meer meedoen. Zonder 'ons' is er geen 'zij'.