Email   Print

Alleen een sterke persoonlijkheid overleeft de 21e eeuw

Spiritualiteit wordt de nieuwe trend.

Het is bekend: het leven gaat steeds sneller en met iedere nieuwe speling van het lot worden onze innerlijke vermogens krachtiger op de proef gesteld. Kon een hoogconjunctuur vroeger decennia lang aanhouden, nu mogen we blij zijn als beurzen een week lang stabiel blijven. Had je vroeger een baan voor het leven, nu verbinden we ons slechts voor de duur van een project. Kocht je ooit een auto voor de eeuwigheid, tegenwoordig is de auto al gedateerd als je de sleutels krijgt overhandigd. Hetzelfde geldt voor computers, kleding en alle mogelijke computersoftware. Hoe passen wij ons daar iedere keer weer op aan en wat voor innerlijke vermogens hebben we nodig om de tijdgeest het hoofd te bieden? Het Duitse blad Psychologie Heute (september 2000) besteedt er uitgebreid aandacht aan. Het Heidelberger Gesellschaft für innovative Marktforschung (GIM) ontwikkelde destijds een methode om ons onderbewustzijn in kaart te brengen. Dit wetenschappelijke team bracht trends uit het verleden reeds succesvol in kaart, zoals bijvoorbeeld de overgang van 'levensstandaard' naar 'levenskwaliteit'. Dertig experts - sociologen, psychologen, marketing managers, enzovoorts - analyseerden de nieuwe trends. Sleutelbegrippen zijn: identiteit, intuïtie, balancing, rituelen, spiritualiteit, resourcing en het wegvallen van grenzen.

Identiteit lijkt nummer één op de lijst te staan. Als alles om ons heen steeds sneller verandert, is een duidelijke identiteit de enige stabiele factor. Niet alleen voor individuen, maar ook voor bedrijven is dit van vitaal belang. Vision quest zijn hier de sleutelwoorden: het verlangen naar een duidelijk imago - 'dit zijn wij' - een profilering. Maar dit zelfbeeld gaat verder dan een publiek imago alleen. De nadruk ligt steeds meer op het innerlijke zelfbeeld. Vandaar de toenemende interesse in spirituele ontwikkeling. Een duidelijk zelfbeeld - voor mens en bedrijf - kan alleen worden ontwikkeld vanuit lange-termijndoelen. Duurzaamheid is zo'n ander modewoord. Vergankelijke, kortlopende strategieën zijn uit, daar is immers geen duidelijk profiel aan te ontlenen. De niet te stoppen, immer voortrazende technologische ontwikkelingen leiden tot de wedergeboorte van onze intuïtieve vermogens. We mogen weer voelen! Niet slechts de ratio, maar ook het 'buikgevoel' is tegenwoordig voldoende grond om gewichtige beslissingen te nemen. Zei men vroeger 'ik denk dat ik het kan', nu hoor je steeds vaker 'ik voel dat ik het kan'. We gaan weer terug naar de 'Heimat', naar onze roots. Alle sushibars, calamarestenten en shoarmarestaurants worden ons wat veel, blijkt. We willen ook wel weer eens gewoon eten wat de vaderlandse pot schaft. Gelukkig schijnt het niet een 'of/of' gevoel te zijn, maar 'en/en'. McDonald's hoeft niet tegen de vlakte, maar we krijgen daarnaast meer belangstelling voor onze eigen cultuur.

Meer dan ooit zullen we overleggen en bemiddelen. We hebben alles de afgelopen jaren zo hopeloos ingewikkeld gemaakt, dat we op alle mogelijke gebieden specialisten nodig hebben om er nog iets van te begrijpen. Deze bemiddelaars zullen ons bijstaan in onze huwelijkscrises, de keuze voor de school van onze kinderen, zij plegen crisisinterventie waar nodig, zij bemiddelen met werkgevers en adviseren ons wat betreft onze vakantiebestemming. We noemen ze coach, trainer, goeroe, adviseur, expert of specialist en ze verrichten een hoop denkwerk voor ons. In de jaren zeventig was zelfanalyse de weg naar verlichting, tegenwoordig heet dat zelfoptimalisering. Van de bank (the couch) naar de coach, dus. We gaan ook minder extreem doen. Te hard werken, te extreme sporten, te veel drugs en te veel vreemdgaan doen we niet meer. Oosterse waarden, ontspanning, innerlijke stilte, diepgang en zelfreflectie zijn de nieuwe trends. Onze innerlijke vermogens staan centraal. En dan niet alleen onze communicatieve vaardigheden en onze betrouwbaarheid, ook onze zwakheden mogen - 'moeten' is uit - worden gezien en geaccepteerd. De toekomst is dus niet alleen vooruit, maar ook terug in de tijd. Rituelen en oeroude symboliek spreken weer tot de verbeelding. Wie wel eens een houseparty (rave) heeft meegemaakt, of de moderne dance scene aan het werk ziet, kan zich goed voorstellen hoe de oude sjamanen vroeger te werk gingen bij het oproepen van geesten van gene zijde. Ook de stamgeest - girlpower en de wildeman - met zijn eigen mythen, helden en symbolen is weer terug. De kerk mag dan veel aanhang hebben verloren, het verlangen naar spiritualiteit is alleen maar toegenomen. Spiritueel zijn is hip. Madonna doet er aan mee en in een willekeurige kleding- of schoenenwinkel kijken afbeeldingen van boeddha of andere profeten je genadevol aan. Werden in het zakenleven beslissingen vroeger genomen op basis van cijfers en statistiek, nu telt het eerdergenoemde buikgevoel en zoeken we het in spiritual leadership.

Tot slot zijn voorheen duidelijk afgebakende grenzen steeds meer aan het vervagen. Met de recycling- en sampling-cultuur is de grens tussen origineel en plagiaat komen te vervallen. Alles is van iedereen, Internet maakt het steeds moeilijker 'origineel' werk nog te beschermen tegen 'diefstal'. Ook de grens tussen natuur en cultuur vervaagt. Is een implantatie natuurlijk? Met de komst van de gentechnologie vervaagt de grens tussen natuur en techniek. Natuurlijke producten worden steeds meer perfecte imitaties van de natuur en mogen puur synthetisch zijn. Deeltijdwerken en thuiswerken hebben de grenzen tussen werk- en privé-leven doen vervagen. Op de buis zien we reality als entertainment en als we iets willen leren, dan doen we dat via infotainment of edutainment. De privé-sfeer van de huiskamer is via Big Brother 24 uur per dag te aanschouwen en zelfs onze geheime erotische fantasieën zijn voor de camera niet meer veilig. De boodschap en opdracht voor een gelukkig leven in de eenentwintigste eeuw lijkt te zijn: ken u zelve - alleen een sterke persoonlijkheid met een duidelijk eigenbeeld kan zoveel grensvervaging en snelle veranderingen verwerken.