Email   Print

Oplossingen voor alles

Twee boeken die de wereld verklaren.

'De eenentwintigste eeuw zal of spiritueel zijn, of helemaal niet zijn', aldus de Franse schrijver André Malraux. Rabbijn, filosoof en psycholoog Michael Lerner weet dit en schreef Spirit Matters. Lerner is niet de eerste de beste. Zijn eerdere boek The Politics of Meaning werd alom gezien als een waarlijk visionair werk. Zelfs Bill Clinton putte er hoop en inspiratie uit. Lerner is hoofdredacteur van Tikkun, een tweemaandelijks joods opinietijdschrift over politiek, cultuur, samenleving en spiritualiteit. Dat brede blikveld zegt iets over de ambities van het tijdschrift (het Hebreeuwse 'te-kün' betekent: de wereld verbeteren), maar zeker ook over die van Lerner. Ook filosoof Ken Wilber denkt groot en het verbaast niet, dat uitgerekend deze twee mensen met hun visie op de wereld komen. Boeiend is, dat beiden uitkomen op het enorme belang van spiritualiteit. Wilber wordt gezien als een belangrijk vertegenwoordiger van de transpersoonlijke psychologie, die zich expliciet bezighoudt met spiritualiteit. Hij wordt wel 'de Einstein van het bewustzijn' genoemd, vanwege het fundamentele en baanbrekende karakter van zijn inzichten. In zijn nieuwste boek A Theory of Everything koppelt hij spiritualiteit aan het zakenleven, de politiek en de wetenschap. Beide boeken blinken uit vanwege hun poging een en ander ook praktisch toepasbaar te maken. Als deze eeuw inderdaad een spirituele gaat worden, dan is het van belang te weten wat spiritualiteit eigenlijk inhoudt, en vervolgens hoe we ons leven - ons gewone dagelijkse leven - spiritueel inhoud kunnen geven. Lerner laat geen kans onbenut om aan te tonen dat gebrek aan spiritualiteit in feite alles wat mooi en waardevol aan het leven is, heeft vernietigd. Vervolgens haast hij zich om onderscheid te maken tussen praktische spiritualiteit - hij noemt het 'bevrijdende spiritualiteit' - en 'vage new age'. Echte spiritualiteit staat niet los van het leven, maar zet je midden in de wereld, geeft je verantwoordelijkheid en verrijkt het leven. Lerner laat overtuigend zien, dat het in feite de spirituele dimensie is die wij zoeken - zelfs al geloven we niet in 'al die flauwekul'. Zo vallen onze psychologische behoeften in wezen samen met onze spirituele behoeften - hoogste tijd dus voor een andere visie op therapie. Voorbeelden uit Lerners eigen therapeutische praktijk onderschrijven zijn stellingen. Maar ook het milieubeleid, ons werk, de economie, de gezondheidszorg en de rechterlijke macht werken niet zolang we niet holistisch kijken. Want dat is het wezen van een spirituele benadering: het geheel in ogenschouw nemen, in plaats van het gefragmenteerde denken dat in de afgelopen eeuw zijn opmars beleefde.

Als er iemand is, die al jaren zijn uiterste best doet om alle gefragmenteerde deelgebieden weer tot een geheel terug te brengen, dan is het filosoof Ken Wilber. Zijn meest recente boek A Theory of Everything is wat dat betreft zijn - tot nu toe - ultieme poging. Wilber vraagt zich in het begin van zijn boek af, of een theorie van alles wel mogelijk of zelfs wenselijk is, maar gaat vervolgens onverdroten aan de slag. Het voordeel van Wilber is, dat hij een enorm breed gebied beslaat en niet bang is om de spirituele dimensie te verkennen. Wilber legt ook uit waarom een holistische aanpak zo lang op zich laat wachten. Het heeft te maken met een ziekte die half-Engels, half-Nederlands 'boomeritus' heet: de neiging van de babyboomers om zodanig narcistisch te zijn, dat zij een hindernis vormen om een werkelijk integraal wereldbeeld gestalte te geven. Boomeritus is in feite een reactionaire houding - 'plattelandsholisme' in de termen van Wilber - en zet de klok terug. Wilber is weg van het meme-model - ooit bedacht door Donald Beck. Memen vormen een model voor een spiraalontwikkeling, zoals Wilber die van het universum ziet. Wanneer we werkelijk vooruit willen, dient de hele spiraal te worden gevoed - zowel de lagere memen als de hogere, transpersoonlijke domeinen. Alleen dan zal de wereldcultuur op één lijn komen met wetenschap en spiritualiteit. Wilber laat zijn integrale model vervolgens los op de echte wereld en komt met praktische voorbeelden van hoe het anders zou kunnen. Ondanks Wilbers heldere en humoristische schrijfstijl vraagt het boek de nodige inspanning. Wie begrijpt wat Wilber precies bedoelt met het feit dat 'memes eventually evolve to "second-tier consciousness", a form of integral centauric vision-logic', mag het zeggen.