Email   Print

De burger is geen klant

Marilyn Waring is een van de meest aansprekende en uitgesproken gasten die op 1 en 2 december naar Noordwijk aan Zee zullen komen. Toen zij in 1975 als eerste vrouw in het parlement van Nieuw-Zeeland werd gekozen, was zij slechts tweeëntwintig jaar oud. Haar frisse aanpak en integriteit maakten haar niet alleen geliefd bij vrouwen, maar ook bij boeren en Maori's voor wie zij regelmatig in de bres sprong. Na drie termijnen in het parlement besloot Waring zich te gaan verdiepen in de regels en wetten van de internationale economie. Zij reisde over de wereld langs instellingen en wetenschappers en perfectioneerde de kunst van 'het stellen van de domme vraag'. Van Marilyn Waring is de uitspraak: 'Klinkt interessant, maar kunt u dat ook in het Engels uitleggen?'

Over het bruto nationaal product:
'Het systeem is buitengewoon selectief en brengt slechts transacties in rekening die zich binnen de markteconomie afspelen. Het onbetaalde werk van vrouwen en de schade die wij het milieu en de cultuur toebrengen, worden bijvoorbeeld niet in rekening gebracht. Geld is het enige dat telt. Oorlog wordt als de meest lucratieve handel geteld. Het is in het economische belang van de grootmachten, dat er altijd ergens een oorlog woedt. Er wordt daarentegen geen enkele economische waarde toegekend aan vrede, gerechtigdheid of levens ondersteunende activiteiten. Het bruto nationaal product is voor de meeste mensen volkomen irrelevant. Als je mensen vraagt waaraan ze de meeste waarde hechten, dan is dat aan hun kinderen, partner, gezondheid en geloof - allemaal zaken die niet kunnen worden gekocht.'

Over de mondialisering:
'Ik weiger om mij machteloos te voelen. Ik weiger om mijn rechten als burger op te geven. Door de geschiedenis heen hebben tirannen, koningen, kerken en legers ons onze burgerrechten ontnomen. Multinationals zullen niet de volgende zijn. Werkelijke democratie op lokaal niveau moet onze eerste respons zijn tegen het internationaliseren van de markt. Het is de enige manier waarop burgers hun eigen lot kunnen bepalen. De term democratie heeft helemaal geen inhoud als er geen effectieve vrijheid van politieke keuze is - als economische belangen een doorslaggevende invloed hebben op de keuze van de kiezer. Het organiseren van publieke aangelegenheden mag niet worden overgelaten aan economische belangen.
Democratie en economie hebben ieder een eigen taal. Democratie spreekt over burgers, gemeenschappen en afgevaardigden. De economie spreekt over klanten, cliënten en consumenten. In de taal van de democratie heeft ieder mens evenveel waarde. Dit heeft niets te maken met de markt. Waarde is meer dan geld. In het moderne economische denken is de betekenis van het woord "waarde" verloren gegaan en is de burger tot klant gemaakt.'

Over vrouwen:
'Het huishouden is met grote voorsprong de grootste productie- en dienstensector. Maar als het gaat om het verdelen van fondsen, telt deze sector helemaal niet mee. Het werk van vrouwen telt gewoon niet, het wordt geen enkele economische waarde toegekend. Het is mijn doel dit werk zichtbaar te maken. De zieke regels van onze moderne economie zijn niet alleen een gevaar voor vrouwen, maar voor de hele planeet. Maar ik put hoop uit het leven van vrouwen in landen als Bangladesh, Ethiopië en de Filippijnen. Deze vrouwen inspireren mij. Ondanks de enorme druk waaronder deze vrouwen leven, hebben ze zoveel veerkracht, inventiviteit en humor.'

Over arm en rijk:
'Er klopt iets niet als er in 1997 in Europa, de Verenigde Staten en Japan acht keer meer wordt uitgegeven aan reclame dan aan ontwikkelingssamenwerking. Of dat de helft van het bedrag dat in Europa en de Verenigde Staten aan de voeding van huisdieren wordt uitgegeven, genoeg zou zijn om wereldwijd schoon water en sanitair te verzorgen. Feit is echter, dat advertenties en hondenbrokken voor de economie veel interessanter zijn dan schoon water.'

Over de economische wetenschap:
'Meteorologen weten, dat hun metingen nooit nauwkeurig zijn. Zij weten, dat een bij benadering nauwkeurige input alleen maar een bij benadering nauwkeurige output kan geven. Maar moderne economische modellen beginnen niet eens met een bij benadering nauwkeurige input. Het onbetaalde werk van vrouwen en het milieu worden eenvoudigweg weggelaten. Meteorologen zeggen niet: "Wisselende luchtstromen en vloedgolven zijn te moeilijk, we laten ze maar buiten beschouwing." Deze wetenschappers begrijpen de chaostheorie: een klein verschil in input kan een gigantisch verschil in output opleveren. Economen gaan echter niet holistisch te werk en vragen zich vervolgens af waarom hun voorspellingen nooit uitkomen.'