Email   Print

Boeddha is overal

Zonder kruistochten te voeren wordt het boeddhisme steeds populairder.

] De opening van een nieuwe boeddhistische tempel aan de Zeedijk in Amsterdam, half september, trok veel belangstelling. Koningin Beatrix kwam er zelfs aan te pas om de deuren van de He Hwa-tempel te openen. Ook het bezoek van de dalai lama aan Nederland kon vorig jaar op een groot aantal geïnteresseerden rekenen. De stijgende populariteit van het boeddhisme is een tendens die de onderstroom al langer signaleert en die nu sneller naar de oppervlakte drijft. Waarom is dat toch? Waarom boeddhisme, waarom nu? Het aantal boeddhisten in Nederland zou jaarlijks met tien procent stijgen. Volgens de Boeddhistische Unie Nederland zijn ten minste 125 duizend mensen actief betrokken. Het Amerikaanse Civilization (januari/februari 2000) wijdde een themanummer aan de Buddha Boom. In 1960 telde het land nog tweehonderdduizend boeddhisten, veertig jaar later ligt dat aantal tussen de twee en drie miljoen. Steeds meer Amerikanen van niet-Aziatische afkomst noemen zich boeddhist. En als we de mensen meetellen die af en toe mediteren, of boeddhistische teksten lezen voor hun inspiratie of die ermee sympathiseren, zou het aantal wel eens ver boven de tien miljoen kunnen uitkomen. Civilization zoekt het antwoord op de vraag in de uitgebreide handleiding voor persoonlijke groei. Want hoewel er veel verschillende vormen van boeddhisme zijn, bieden ze allemaal gedetailleerde instructies voor dagelijkse spirituele handelingen - van mediteren tot chanten - die de belofte schijnbaar waarmaken dat ze het spirituele bewustzijn prikkelen. De meest aangehangen vorm van boeddhisme is de Tibetaanse. Vooral jonge mensen lijken bijzonder gefascineerd door de verschijning van de dalai lama. Zijn charisma zal een enorm stimulerende rol spelen. Daarbij hebben enkele speelfilms over Tibet (Kundun, Seven Years in Tibet) veel jongeren bewust gemaakt van zowel de politieke betekenis van het land als de spirituele mogelijkheden van het boeddhisme. Tel daarbij op, dat een handjevol beroemdheden zich openlijk heeft 'bekeerd' tot het boeddhisme (acteur Richard Gere, Adam Yauch van de Beastie Boys), en er is een prima recept voor een hang naar het boeddhisme. Maar daarmee is niet alles verklaard. Het wekt zelfs bevreemding, dat juist het Tibetaanse boeddhisme zo populair is, want van alle vormen van boeddhisme heeft deze juist het meest gestructureerde pad naar verlichting. Dat zou betekenen dat de kinderen van de jaren-zestig-generatie, die aanschopte tegen autoriteit en traditie, juist dáár behoefte aan hebben. In Frankrijk is evengoed een opmars van het boeddhisme te zien. Een recent onderzoek toonde aan, dat vijf miljoen Fransen zich boeddhist noemt. Vooral veel mensen van rond de veertig jaar, iets meer mannen dan vrouwen, veel artiesten en mensen met een vrij beroep. Volgens Le Nouvel Observateur (3 augustus 2000) is de populariteit te danken aan het feit, dat het boeddhisme niet een religie is, maar een levensstijl. De 'nieuwe boeddhisten' zouden vooral getrokken worden door de tolerantie, het respect voor het leven, de geweldloosheid en de compassie: waarden die de boeddhisten niet alleen met de mond belijden, maar ook in het dagelijkse leven.

De geschiedenis heeft al vaker geleerd, dat nieuwe religieuze bewegingen zich het eerst manifesteren bij de elite van de samenleving. Het is tekenend dat het boeddhisme in het westen een groeiende inspiratiebron is voor het bedrijfsleven. Het boek Ethics for the New Millennium van de dalai lama is over de hele wereld een bestseller geworden en versloeg in de zakenboeken-toptien van de New York Times het nieuwste boek van Bill Gates. Civilization heeft ook de opmerkelijke relatie onderzocht tussen het streven naar verlichting en het streven naar winst. Het tijdschrift heeft in de geschiedenisboeken gesnuffeld en ontdekt dat de boeddha eens heeft gezegd, dat - als manier om welvarender te worden - handel is te prefereren boven oorlogsvoering. Met geweld neem je gebieden en bezittingen af van anderen, of je maakt ze kapot; terwijl je met zakendoen onderhandelt en met elkaar waardevolle spullen ruilt die beide partijen gelukkiger maken. Oude koek misschien, maar in een tijd dat oorlogen even gewoon waren als mobiele telefoons nu zijn, verkondigde de boeddha een volkomen nieuwe visie, die nog altijd actueel is. Het huidige bedrijfsethos in een snel veranderende mondiale economie, stelt Civilization, is gebaseerd op het eeuwenoude idee van oorlogsvoering. Het gaat om 'winst' (lees: zege) en 'vergroting van het marktaandeel' (expansie), zonder zich te bekommeren om de verliezers. Dat is een doodlopende weg, want dat gedrag leidt uiteindelijk tot de vernietiging van je eigen klanten. Wat dat betreft, bieden de woorden van de boeddha en van de dalai lama een alternatief die het bedrijfsleven nieuwe impulsen geeft. De eerste organisatieadviseur voor die omslag is al gesignaleerd. Nature & Health (april/mei 2000) schrijft over Geri Larkin, boeddhist en auteur van Building a Business the Buddhist Way (Celestial Arts, 1999). Zij ondersteunt ideeën voor nieuwe bedrijven die 'integriteit' als kernbegrip hebben en adviseert zakenlieden die meer 'zen' in hun onderneming willen terugzien. Zo vertelt ze over twee vrouwen die een bakkerij wilden oprichten, terwijl ze graag een einde wilden maken aan de honger en de armoede om hen heen. De broodjeszaak is er gekomen, en aan het einde van iedere dag komen daklozen en armere gezinnen langs om het niet verkochte brood te verdelen. 'Als je je eigen waarden de basis maakt van je werk', zegt Larkin, 'dan zul je altijd succesvol zijn. En gelukkig bovendien.'