Email   Print

Ontwaken in een dodencel

Soms lijkt er geen enkel antwoord te bestaan op onvoorstelbaar kwaad. Op weerzinwekkende daden. Welke straf past bij moord? Past er een straf bij moord? Maar soms veroorzaakt een straf een besef, een inzicht. Soms ontwaakt de dader. Is de straf dan voorbij?

Op een dag in 1982 vermoordde de 28-jarige Frankie Parker in het stadje Ozark Mountain in de Amerikaanse staat Arkansas zijn ex-schoonouders, zijn ex-schoonzusje en ontvoerde zijn ex-vrouw, Pam Warren. Hij sleepte haar mee naar een politiebureau, schoot haar ter plekke dood en verwondde daarbij ook nog een politieagent. Parker had een telefoongesprek afgeluisterd waarin Pam zei hem te willen vermoorden. Ze waren zes maanden geleden gescheiden en hij was daar nog steeds woedend over. Opgefokt door enorme hoeveelheden cocaïne en alcohol, besloot hij een wapen te kopen en een vriend van hem driehonderd dollar te betalen als die hem doodschoot. Ingenieus in zijn waanzin veronderstelde Frankie dat zijn ex-vrouw zou worden verdacht van deze moord en de gevangenis in zou gaan. Toen dat plannetje mislukte, nam hij het wapen mee naar het huis van haar ouders om ze bang te maken. De volgende dag kwam hij bij in een ziekenhuisbed, suffig van de drugs en de drank. De televisie stond aan en hij keek naar een nieuwsuitzending waarin werd beschreven welke afgrijselijke misdaden hij had begaan. Het drong voor het eerst tot hem door wat zich de laatste 48 uur had afgespeeld.
Veroordeeld tot de doodstraf door middel van een dodelijke injectie, vertrok Frankie naar wat de komende veertien jaar zijn huis zou worden: een dodencel in de best beveiligde afdeling van de Tucker-gevangenis in Arkansas. Terwijl het ene gratieverzoek na het andere werd ingediend, stuurde Frankie zijn advocaten stuk voor stuk de laan uit, schreeuwde tegen bewakers en slaagde er alleen in een bijzonder moeilijke gevangene te zijn. Hij belandde vaak voor straf in 'het hol' en de eerste vier jaar waren een aaneenschakeling van aanvallen op alles en iedereen en de daaropvolgende wrede wraaknemingen die zijn bitterheid alleen maar aanwakkerden en rechtvaardigden. Frankie leefde in een hel maar kon dat zelf niet zien, laat staan een manier vinden om eruit te ontsnappen.

Tijdens een van de volgende voorspelbare opsluitingen in de donkere cel zonder enig comfort, vroeg Frankie om een bijbel, het enige boek dat was toegestaan in deze cel. De kwaadaardige bewaker greep een kopie van de boeddhistische tekst de Dhammapada, gooide die in de cel en smeet de deur dicht voordat het papier kon worden teruggegooid. Hij schreeuwde: 'Hier is je verdomde bijbel!' en lachte vals.
Een jaar later zei Frankie met tranen in zijn ogen tegen diezelfde bewaker: 'Je hebt mij het grootste geschenk gegeven dat ik ooit heb gehad'. Want op die dag had hij, volkomen uitgeput na urenlang woedend te hebben geschreeuwd, uiteindelijk de Dhammapada opgeraapt. En was begonnen met lezen:

1. Ons leven wordt gevormd door onze geest: wij worden wat wij denken. Lijden volgt na een slechte gedachte zoals de wielen van een kar de ossen volgen die de kar trekken.
2. Ons leven wordt vormgegeven door onze geest: wij worden wat wij denken. Plezier volgt na een pure gedachte zoals een schaduw die nooit verdwijnt.
3. 'Hij was kwaad op mij, hij viel mij aan, hij versloeg mij, hij beroofde mij', iedereen die blijft hangen in dit soort gedachten, wordt nooit bevrijd van haat.
4. 'Hij was kwaad op mij, hij viel mij aan, hij versloeg mij, hij beroofde mij', iedereen die zich los kan maken van dit soort gedachten, wordt vrij van haat.
5. Haat kan nooit een einde maken aan haat: dat kan alleen liefde. Dit is een onveranderlijke wet. Mensen vergeten dat hun leven snel eindigt. Voor degenen die zich dit bewust worden, eindigt het ruzie maken.

Frankie herkende zichzelf voor het eerst van zijn leven in deze tekst en de woorden gaven hem de goddelijke boodschap: 'Hier is een uitweg'. De maanden in 'het hol' besteedde hij aan het bestuderen van Boeddha's wijze lessen die speciaal voor hem leken te zijn geschreven. De tekst stond in zijn geheugen gegrift toen de bewaker de celdeur opende. Frankie liet niet alleen die donkere cel achter zich maar ook een leven in de diepste duisternis. Hij zei vaak, geboeid en opgesloten achter een hele rij veiligheidsdeuren 'Ik ben uit de gevangenis ontsnapt toen ik de leer van Boeddha begon toe te passen'.
Met een overtuiging die hij nooit eerder had bezeten, stond hij voortaan om 3 uur in de ochtend op. Hij probeerde te mediteren. Eerst onhandig en onzeker starend naar de muren maar langzaam maar zeker vond hij daardoor een innerlijke rust. Incidenten die normaal gesproken onmiddellijk tot een woede-uitbarsting leidden, werden voor hem kansen om te oefenen in bedachtzaamheid. Maar het proces vorderde zo traag dat hij zich wel eens afvroeg of hij vooruitgang boekte. Toen zijn medegevangenen na een jaar zeiden dat hij zo veranderd was, sterkte hem dat in de overtuiging dat hij op de goede weg was.

Leven als een boeddhist in een dodencel was een enerverende uitdaging. Maar Frankie veranderde in zijn omgang met medegevangenen en bewakers van een boze, vijandige man in iemand die bevriend raakte met degenen die in dezelfde hel verkeerden als waar hij ooit had vertoefd. Hij las analfabeten voor, beschermde de zwakbegaafden en maakte grapjes met de bewakers die hem zo gingen vertrouwen en waarderen dat ze met hun problemen bij hem kwamen. Als situaties gewelddadig dreigden te worden, wist Frankie meestal te bemiddelen. Maar hij werd het meest bekend om zijn grappen en de geintjes die hij uithaalde met zijn vrienden. Het leven in de dodencellen was een feest als Frankie Parker in de buurt was.
Hoewel hij nauwelijks een krant inkeek in al die jaren, bladerde hij op een zaterdagochtend in januari 1994 toevallig door de godsdienstpagina van de Arkansas Democrat Gazette. Toen hij las dat het oecumenisch boeddhistische genootschap in Little Rock een retraite verzorgde in februari, schreef hij een brief aan deze organisatie en vroeg daarin gretig om steun en hulp bij zijn boeddhistische studie. Ik was in die tijd toevallig voorzitter van het genootschap en schreef hem terug. Toen mijn brief arriveerde, schreef Frankie meteen terug met nog meer vragen. En zo ging het een poosje door met vele brieven vol verontschuldigende vragen, geschreven in de hoop dat ik hem niet lastig vond.
Ik bezocht Frankie dat voorjaar en hij vulde het drie uur durende bezoek met praten over de leer van Boeddha, zo blij was hij dat hij iemand had gevonden die hetzelfde pad bewandelde als hij. We spraken over zijn pijn en schuld en deden een serie reinigende sessies door het opzeggen van de '100 Syllable mantra' van de Tibetaanse Boeddhist. We bespraken oefeningen en meditaties waarmee hij zich kon voorbereiden op zijn dood, een gedachte die hem nooit had verlaten omdat hij zijn bijzondere leven immers leidde in een dodencel.
Er ging nog anderhalf jaar voorbij en Frankie's laatste gratieverzoek werd afgewezen. De executiedatum werd vastgesteld op 29 mei 1996. Ik vermoedde dat wij een paar zware weken voor de boeg hadden en wilde dat Frankie alle steun kreeg die hij nodig had. Hoewel een aantal leden van de Sangha's, een Boeddhistische kloosterorde, wisten van Frankie's bestaan en zijn vele talenten waardeerden, waren zij ook bang te dicht bij hem te komen. Er waren er die hem hadden geschreven en ik spoorde hen aan alsjeblieft nog eens te schrijven en misschien zelfs op bezoek te gaan bij hem. Toen zij dat deden, ontdekten de Sangha's wie Frankie echt was en ze waren verrast een oprechte volgeling van Boeddha te ontmoeten. Er ontstond spontaan een liefdevolle band tussen Frankie en zoveel Sangha's dat er een schema moest worden opgesteld om de bezoektijd zo eerlijk mogelijk te verdelen. Een bezoek aan deze opmerkelijke leraar was een vreemde en wonderlijke zegening.

Intussen was de gouverneur van Arkansas, Jim Guy Tucker, verwikkeld geraakt in allerlei persoonlijke schandalen en beraadde een jury zich over zijn lot. Hij alleen had de macht om te bepalen of Frankie's doodstraf werd omgezet in een levenslange gevangenisstraf of dat de doodstraf zou worden voltrokken. Omdat de jury zich nog beraadde, besloot Tucker de executie uit te stellen. Het leek ongepast iemand te laten executeren terwijl aan de integriteit van de verantwoordelijk gouverneur werd getwijfeld. De nieuwe datum werd vastgesteld, weer een paar keer gewijzigd en uiteindelijk bepaald op 17 september. Jim Guy Tucker werd schuldig bevonden en droeg zijn functie over aan zijn opvolger, de fundamentalistische baptist Mick Huckabee. Huckabee trad aan op 15 juli. Zijn eerste officiële daad als gouverneur was de datum van Frankie's executie naar voren te halen en vast te stellen op 8 augustus. Frankie's leven werd met anderhalve maand ingekort.
Smeekbeden om zijn leven te sparen, waaronder die van de Dalai Lama en Thich Nhat Hhan, overspoelden het bureau van de gouverneur. En Frankie kreeg veel bemoedigende brieven waarin mensen beloofden voor hem te bidden. Sangha's over de hele wereld hielden speciale meditatiedagen. Maar 8 augustus naderde en het was duidelijk dat gouverneur Huckabee vastbesloten was de executie uit te laten voeren om daarmee 'de pijn en het lijden te verlichten die de familie van de slachtoffers al die jaren hadden moeten doorstaan', zo luidde zijn argument. Wij bleven bidden om een wonder.
Toen Frankie's ouders en zijn zus arriveerden voor een laatste bezoek, was hij degene die hen wijze lessen meegaf en moed insprak. Hij legde uit dat zijn dood voor hem het begin betekende van een reis waar hij zich acht jaar lang op had voorbereid. Hij verliet hen niet, hij verliet alleen zijn lichaam. Sangha-leden en familie bleven hem bezoeken tot de dag voor de executie. Hij nam afscheid van iedereen, het moeilijkste deel van het hele proces. Het laatste wat wij van Frankie zagen, was een man die werd weggeleid door de gevangenistuin, aan armen en benen geboeid, op weg naar zijn dodencel. Hij kon zich nog wel omdraaien, zag onze zwaaiende handen maar kon niet meer terugzwaaien.

Op donderdag 8 augustus werd hij in een wachtcel geplaatst, een snikheet hok zonder airconditioning op deze vochtig hete dag. Hij mediteerde. Hij voerde de laatste telefoongesprekken met vrienden en familie. Hij vouwde papieren origami-dieren en
-bloemen voor zijn bewakers terwijl hij ze moppen vertelde. Om 7.30 uur schreef hij een laatste verklaring in de vorm van een gebed. Hij bad dat het kleine sprankje barmhartigheid dat hij had geput uit zijn immense berouw over zijn daden, anderen zou inspireren zijn voorbeeld te volgen. Hij hoopte op een wereld waarin mededogen zou zijn met alle levende wezens.
Toen het tijdstip van 9.00 uur naderde, kwamen de bewakers hem halen, gekleed in volledige wapenuitrusting. Frankie begon zijn geloften van overgave te zingen. Toen zij dit hoorden, raakten zij in verwarring en wisten niet wat zij moesten doen totdat een ambtenaar hen sommeerde door te gaan. Een klein altaar met zijn bronzen Boeddhabeeld werd op een kartonnen doos buiten zijn cel gezet. Hoewel hij zich amper kon bewegen met zijn geboeide armen en benen, boog Frankie drie keer voor dit altaar. Terwijl hij de laatste stappen naar de executieruimte zette, boog hij ook voor Kobutsu, zijn spirituele raadsman, die de laatste dag met hem had doorgebracht. Zij omhelsden elkaar en hij ging door de deur. Zijn wens was dat het laatste dat hij tijdens zijn leven zou zien een foto van de Boeddha was. Hij mocht zijn laatste woorden uitspreken en Frankie zei: 'Ik verlaat mij op mijn Boeddha. Ik verlaat mij op de leer van Boeddha. Ik verlaat mij op de Sangha'. Hij keek naar zijn geliefde boeddha, sloot zijn ogen en stierf om vier minuten over negen.

De zaterdag na Frankie's crematie hielden wij een speciale herdenkingsdienst voor hem. We wilden een lied laten horen waar Frankie het heel vaak over had gehad. Het was het nummer You were there for me van Celine Dion. Zijn zus Sharon wilde niet komen omdat zij overmand was door verdriet. Toen zij zich die ochtend aankleedde en dit liedje toevallig hoorde, werd ze er zo door ontroerd dat ze de tekst opschreef. 'Frankie zou dit zo mooi hebben gevonden', dacht ze. Het gaf haar de kracht om de drie uur durende autorit te maken naar Little Rock voor de herdenking. Zij arriveerde heel vroeg en wij waren nog druk bezig met de voorbereidingen. We waren de muziekband aan het maken en toen de band draaide, hoorde Sharon dezelfde prachtige tekst die zij die ochtend had opgeschreven. Zij barstte in tranen uit en wist dat Frankie haar echt niet had verlaten en dat hij - op zijn ongewone manier - nog een laatste grap met haar had uitgehaald.