Email   Print

Natuurrampen zijn mensenrampen

De oorzaak van overstromingen en bosbranden ligt in menselijk handelen.

] Om de zoveel tijd wordt de wereld opgeschrikt door weer een nieuwe natuurramp. Overstromingen, aardbevingen, bosbranden: ze leveren spectaculaire televisiebeelden op en soms komt er een kordate campagne om zo veel mogelijk geld op een gironummer te krijgen. Er lijkt geen einde te komen aan de rampspoed. Volgens het jaarlijkse World Disasters Report waren er nog nooit zo veel mensen slachtoffer van natuurrampen als in 1998. Mitch kwam overgewaaid, grote delen van Bangladesh en China liepen onder water en de gevolgen van El Niño bleven nog lang merkbaar. En nu berichten de media over een nieuwe golf, met onder meer aardbevingen in China en overstromingen in Mozambique en Madagascar, die samen het leven van vele miljoenen overhoop haalden en een einde maakten aan waardevolle ontwikkelingen. Maar zowel in hun oorsprong als hun impact, merkt Orbit (lente 2000) op, zijn deze natuurrampen eerder 'menselijk' dan 'natuurlijk'. Dat is meer dan zomaar een academisch onderscheid. De schuld geven aan krachten in de natuur - zoals slachtoffers en hulpverleners telkens doen - suggereert, dat de rampen buiten iedere controle liggen. Het is een excuus geworden om de onderliggende oorzaken van de ramp niet te onderzoeken. Zo zijn de recente overstromingen in het zuiden van Afrika een rechtstreeks gevolg van het 'gerommel' met de moerassen en het 'gebrek aan inzicht' om de dynamiek van rivieren goed in te schatten. Klare taal van David Lindley, coördinator van het Rennies Wetlands Project, dat zetelt in Zuid-Afrika. In New Internationalist (juli 2000) zegt hij, dat de boeren verantwoordelijk zijn. Maar ook in Indonesië klinken geluiden om een natuurramp niet louter te zien als een natuurramp. Sinds El Niño bestempelen de Indonesische autoriteiten iedere catastrofale bosbrand als een nawee van de vreselijke storm. Maar, weet ook de Indonesische natuurkenner Longgena Ginting, dat verhult een menselijk aspect. 'Bosbranden zijn een symptoom van erg slecht bosbeheer', zegt hij.

Voor de Indonesische bosbranden is een begin van de oplossing het stellen van voorwaarden aan de westerse bedrijven die nu nog ongehinderd bomen mogen kappen (zie kader). Voorlopig is het de eigen inventiviteit die de mensen in risicovolle gebieden moet wapenen tegen onheil. Zo bericht Orbit over een project in Bangladesh om de regelmatige overstromingen het hoofd te bieden door een aantal bananenbomen rondom het huis te laten groeien. Pardon? Bananenbomen redden levens? Jawel, je kunt er bijvoorbeeld een vlot van maken, dat een ideaal transportmiddel is over het water, de manier om aan voedsel en medicijnen te komen. Wanneer het water hoger komt dan het dak van de huisjes, kun je er zelfs in wonen. En er is eten genoeg. Dankzij de bananenbomen heeft Fool Banu, een 33-jarige weduwe in een Bengaals dorp, een zware overstroming overleefd, die zes weken aanhield. Zelfs haar kippen en geiten konden worden gered, doordat ook zij konden dobberen op het water en konden eten van de bladeren van de bananenbomen - zij het aanvankelijk met tegenzin. Toen al het water was gezakt, plantte Banu nieuwe bananenbomen, die binnen een jaar per boom zo'n tachtig bananen zullen opleveren - ook nog eens een mooie opbrengst. Inmiddels wordt de bevolking in de landelijke gebieden van Bangladesh aangemoedigd kleine bananenplantages rond hun huizen aan te leggen. De scholing hiervoor krijgen ze van twee Bengaalse organisaties. Verderop in het land, waar de overstromingen en cyclonen minder lang aanhouden, is disaster management geïntroduceerd. Meer dan dertigduizend vrijwilligers in honderden dorpen zijn geschoold in vroege signalering, reddingswerk en eerste hulp. Vanaf het moment dat het Bengaals meteorologisch instituut alarm slaat, weten alle dorpsbewoners precies wat ze moeten doen: aarden kruik vullen met drinkwater, paar handenvol rijst in een waterdicht laken, bundeltje hout maken, waardevolle spullen verzamelen in een tas, dat gaat in een gat in de grond, zand erover, en snel naar de schuilplek. De getrainde vrijwilligers hebben hun zaklichten, megafoons, transistorradio's en signaalvlaggen bij de hand. Volgens de overheid heeft dit systeem het dodental bij rampen drastisch verlaagd. Want met mensenwerk is een 'natuurramp' minder natuurlijk.