Email   Print

Milieubeweging voorkomt een tegengoal, maar…

de negatieve boodschap staat vooruitgang in de weg.

Zonder de milieubeweging zou Nederland niet 's werelds nummer één in recyclen zijn. Zonder de milieubeweging zou één van 's werelds grootste ondernemingen - Shell - zich thans niet zoveel wijzer en respectvoller ten opzichte van haar omgeving tonen. Zonder de milieubeweging zou op vele plaatsen nog meer asfalt nog meer bos hebben verdrongen. De lijst is lang - de verdiensten van de milieubeweging zijn groot. En toch ontbreekt er iets aan dat succes. Als je het in voetbaltermen vertaalt: de milieubeweging is wereldkampioen catenaccio. Alles is gericht op behoud, op het voorkomen van de tegengoal. Het publiek smacht intussen naar een mooie aanval. Ofwel, de milieuboodschap is vooral negatief: je mag niet kappen, niet spuiten, niet weggooien, niet verwarmen, niet uitstoten et cetera.

In het eerste nummer van Ode in 1995 stond een opmerkelijk stuk van Godfried Bomans uit 1971. Toen al schreef Bomans: 'Als je 't mij vraagt: de mensen raken moe van al die jobstijdingen, ze zijn bijna doofgetoeterd.' Nederland had nog maar twee 'televisienetten' en drie radiozenders - de aanwezigheid van de media in het dagelijks leven was niet te vergelijken met tegenwoordig -, en Bomans schreef: 'Soms staan de rampen al aan als je binnenkomt.' Een profetische visie die misschien wel verklaart waarom de moderne mens - ondanks al het gerecycel en ondanks alle milieujaarverslagen - blijft 'zondigen'. Te vaak staat het milieu creativiteit in de weg. Natuurlijk is niet elke nieuwe snelweg of nieuw treintracé een uiting van creativiteit, maar het is ook niet zo dat elke ingreep van de mens in de natuur negatief en 'verkeerd' is. Het lijkt soms of alleen oerbos en een volstrekt duistere sterrenhemel nog 'goed' zijn. Alsof de evolutie sindsdien 'fout' was.

Respect voor de natuur is iets anders dan de natuur heilig verklaren. Neem alleen foto's. Maak geen kampvuur. Laat je hond thuis. Zo klinken de adviezen van de milieubeweging. Slechts ons keurige gedrag zal de planeet redden. Het merkwaardige is dat ook de milieustrijders de mens buiten de evolutie plaatsen. De olie zit niet voor de mens in de grond, heet het. Maar die ideale oerbosvoorvader maakte ook gebruik van stenen en takken om een vuur te maken om zichzelf te verwarmen.

Het leven zou een stuk leuker worden als we onze plaats in de natuur vonden. Als we niet langer krampachtig het verleden zouden verdedigen, maar met respect voor de omgeving de toekomst zouden bouwen. Met zand zonnecellen maken om energie op te wekken. Auto's op waterstof laten rijden. Meer voedsel oogsten zonder gif te gebruiken. Ook de lijst van positieve mogelijkheden is lang. Maar dat vraagt wel om creatief aanvalsspel - en om oordoppen tegen het dooftoeteren.