Email   Print

Share

Lang leve het volk

Democratie in Afrika biedt onverwachte inspiratie.

Het is een mooie tijd voor de democratie. Sinds het einde van de Koude Oorlog wordt de ene na de andere dictator afgezet en worden steeds meer stemhokjes geopend in afgelegen streken. Afgelopen zomer kwamen ministers uit meer dan honderd democratische landen in Polen bijeen om te vieren, dat er op de wereld niet eerder zo veel democratie is geweest. The Economist (24 juni 2000) heeft berekend, dat voor het eerst in de geschiedenis meer dan de helft van de wereldbevolking zich erop kan beroepen in een democratisch land te leven. Misschien wel de prachtigste voorbeelden van democratie vind je op plaatsen waar je ze niet verwacht, schrijft New Internationalist (juni 2000). Een internationaal onderzoeksteam van de Universiteit van Toronto reisde naar Afrika en kwam terecht op de Owino Markt in Kampala, een stad in Oeganda. In deze smalle, stoffige straatjes in een wijk met een kapotte riolering werken vijfduizend verkopers en dertigduizend werknemers, die luid schreeuwend de aandacht proberen te vestigen op hun koopwaar of de kar die hun spullen komt bezorgen. Vanwege de drukte is de markt een geliefde plek voor dieven en zakkenrollers. Dit klinkt als een vreemde plek om te zoeken naar democratie, erkent New Internationalist. Maar het team ontdekte een overvloed aan verenigingen, vergaderingen, onofficiële rechtbanken en activiteiten, die precies aangeven wat democratie kan zijn: plaatsen en gelegenheden waar mensen bij elkaar komen om te beslissen over zaken van publiek belang. In een druk gebied waar verkopers dicht op elkaar werken en elkaars concurrenten zijn, is onenigheid onvermijdelijk. Het is daardoor ook noodzakelijk, dat meningsverschillen worden opgelost. Dat is één van de bestaansredenen van de organisatie van marktverkopers, die een eigen kantoor heeft waar geregeld wordt overlegd. Voorbeeld: twee vrouwen verkopen samen fruit. De één wordt ziek, de ander werkt door. Dan wordt de ene vrouw beter en blijkt, dat de ander het verdiende geld wil houden. Er komt een klacht bij een afdelingshoofd, die onmiddellijk een heleboel mensen bij elkaar organiseert om ter plekke de situatie te bespreken. Beide vrouwen krijgen het recht om hun standpunt te vertellen, waarop de toehoorders een levendige discussie aangaan en tot een besluit komen. Einde zaak. (In dit geval: de zieke vrouw krijgt een vierde deel van de inkomsten die week.)

Ook het vluchtelingenkamp Kakuma in de droge berggebieden van Kenia biedt onverwachte inspiratie voor de besluitvorming. Meer dan twintigduizend vluchtelingen van de oorlog in Soedan wonen hier in kleine hutten. Ze zijn aangewezen op de hulp van de Verenigde Naties die zorgen, dat de mensen eten en kleren hebben. Mannen en vrouwen voelen zich hulpeloos, want er is geen werk dat gedaan moet worden. In dit kamp, met al zijn bizarre omstandigheden, hebben de bewoners een soort overheid gevormd. Eerst hebben ze een aantal 'rechtbanken' opgericht, waar meningsverschillen en ruzies worden opgelost. Om de orde te bewaren hebben de kampbewoners een bescheiden politiekops opgezet en een kleine gevangenis (met twee celkamers) gebouwd. Er wordt 'belasting' geïnd door van iedere bewoner een klein deel van de voedsel te verzamelen, dat vervolgens wordt verkocht. Met dat geld zijn inmiddels een paar kinderen in staat om naar een Keniaanse school te gaan. Daarmee hebben de Soedaanse vluchtelingen een ministaat opgericht met een gezond politiek en economisch systeem, dat steeds verder wordt uitgebouwd en dat berust op het principe van inspraak. De onderzoekers hebben meer van deze opmerkelijke voorbeelden van democratie gezien: in een Indiaas vissersdorp in economische nood, bij vrouwen in Nicaragua, in Pakistaanse moskeeën - traditionele tegenstellingen in geslacht, etniciteit en bezit werden weggevaagd door de overtuiging, dat zelfbestuur een voorwaarde is voor een goed functionerende groep mensen.