Email   Print

Helende kunst

Genezen door dansen, zingen of schilderen.

Kunst is niet alleen mooi, kunst heelt ook. In het boek Creative Healing: How To Heal Yourself By Tapping Your Hidden Creativity beschrijven dokter Michael Samuels en artieste Mary Rockwood Lane hoe kunstzinnig bezig zijn ons kan genezen. Wetenschappelijk onderzoek toonde reeds aan dat tekenen, schilderen, boetseren of muziek maken iemands houding verandert. Stress verandert in ontspanning en angst wordt vervangen door creativiteit en inspiratie. Het is aangetoond dat kunst en muziek de hersengolven beïnvloeden en effect hebben op het autonome zenuwstelsel, de neurotransmitters en de hormoonhuishouding. Volgens Samuels en Rockwood Lane beïnvloedt kunst uiteindelijk iedere cel van het lichaam, waardoor het immuunsysteem optimaler kan functioneren. Op psychisch niveau verandert het kunstzinnig bezig zijn onze waarneming van de wereld, waardoor ook emoties en pijnperceptie veranderen. Het was al langer bekend, dat gevoelens van hoop en positiviteit een helingsproces niet alleen positief beïnvloeden, maar zelfs essentieel zijn voor genezing. Uiteindelijk helen we onszelf, dat kan geen medicijn voor ons doen. De vraag is echter steeds: hoe mobiliseer ik mijn helende capaciteiten optimaal? Neuropsychologen lieten zien dat kunst, gebed en meditatie allemaal vanuit dezelfde innerlijke bron lijken te ontstaan en gelijksoortige hersengolven teweegbrengen. Alledrie leiden ze ons naar binnen, naar een gebied waar gevoel en betekenis samenkomen.

Maar Michael Samuels en Mary Rockwood Lane schrijven niet slechts vanuit theorie. Behalve dat het boek zeer praktisch is, waren de aanleidingen om het boek te schrijven ook hun eigen persoonlijke belevingen ten aanzien van de helende kracht van kunst. Michael Samuels' vrouw bleek kanker te hebben. Door intensief met kunst bezig te zijn, werd haar ziekte een bron van inspiratie in plaats van de gebruikelijke lijdensweg. Mary Rockwood Lane leed aan zware depressies. Ondanks regelmatige therapie was ze niet in staat constructief met zichzelf en anderen om te gaan. Totdat ze besloot om te gaan schilderen. Het schilderen genas haar niet alleen, maar maakte haar tot de kunstenaar die ze altijd al had willen zijn.

In het blad Paravisie (mei 1999) staat werk van Willeke Hendrikx afgebeeld. Ook zij overwon haar ziekte - kanker - mede door de kwast op te pakken. Het uiten van emoties op het witte doek gaf haar niet alleen rust, maar liet haar bovendien zien wat er binnen in haar leefde. Zo zeer zelfs, dat zij soms schilderijen maakte, die ze zelf maar nauwelijks durfde te bekijken. Haar ziekte met de daarachter liggende emoties werden (te) pijnlijk zichtbaar. Ook anderen bleken baat te hebben bij haar schilderijen, omdat hun eigen - verdrongen - pijn en emoties zichtbaar werden gemaakt. Omdat kunst niet rationeel is, is het een ideale therapievorm om innerlijke processen zichtbaar te maken. De Britse schrijver, theatermaker en priester James Roose-Evans is er ook van overtuigd dat kunst vooral deze funktie te vervullen heeft. In Living Lightly (zomer 2000) houdt hij een pleidooi om kunst niet alleen maar voor de rijken toegankelijk te maken, maar vooral te zien als bron van inspiratie en heling voor alle mensen. Ook hij overwon kanker door met kunst aan de gang te gaan. Om kunst op deze manier toegankelijk te maken, kreeg Roose-Evans het voor elkaar om de leeglopende kerk in een klein dorpje aan de Wales'se grens van de ondergang te behoeden door het open te stellen voor helende kunstvormen. Door middel van dans, zang, muziek en theater leren mensen om hun eigen rituelen te creëren die op alle mogelijke manieren helend kunnen werken. Inmiddels is het Bledfa Centre for Caring and the Arts uitgegroeid tot een behoorlijk complex. Niet alleen de kerk, maar ook de plaatselijke school werd opgekocht en omgedoopt tot galerie, theehuis, winkel en kruidentuin. Later werden enkele boerenschuren aan het geheel toegevoegd.

De eerste stap op weg naar het kunstenaarschap, is jezelf als kunstenaar te gaan beschouwen. New Age (juli/aug 2000) breekt een lans voor de kunstenaar in ieder van ons: je hoeft je alleen maar open te stellen voor het leven, de kleuren van de bergen en de lucht in te ademen, het geluid van het ruisen der bladeren te kennen, de geur van sneeuw te ruiken en de struktuur van bast te voelen. Het is van belang te zingen als je daar zin in hebt, te lachen en te huilen. De artiest herkent ieder groots en tragisch moment, leeft het ten volle en weet er een vorm aan te geven die voor anderen herkenbaar is. De grootsheid van de artiest is dat hij het onzichtbare zichtbaar maakt en woorden geeft aan dat wat de meesten van ons nog nauwelijks durven omvatten. Artiesten zijn de helden die de moed hebben naar de diepten van hun ziel af te dalen en uitdrukking te geven aan hun innerlijke wereld - een wereld die anderen dan in zichzelf kunnen herkennen. Volgens New Age is dit proces essentieel voor heling. Niet alleen van onszelf en de ander, maar ook van de planeet. De tweede stap op weg naar het kunstnaarschap is volgens Michael Samuels en Mary Rockwood Lane het kiezen van een medium. Ben ik een schilder, beeldhouwer, muzikant, dichter, verhalenverteller of danser? De volgende stap is een plek voor jezelf te creëren en materiaal te verzamelen. Niet alleen de kwasten en dergelijke, maar ook inspiratie in de vorm van boeken, bevriende artiesten en voorstellingen. De allerbelangrijkste stap is echter die eerste lijn op het papier te zetten, die eerste noot te zingen of die eerste danspas te durven maken. Dat kan alleen als je het vanuit liefde, vertrouwen en zonder waardeoordeel doet en het proces zijn gang laat gaan.