Email   Print

Che Guevara: mislukt leven werd legende

Boekbespreking.

Aan het einde van zijn leven had Ernesto 'Che' Guevara nog maar twee doelen: het imperialisme omver werpen en in leven blijven. Beiden doelen werden niet bereikt. In zijn aangrijpende dagboek Bolivian Diary doet Guevara verslag van zijn guerrilla-oorlog tegen het door de CIA gesteunde dictatoriaal bewind in Bolivia. En omdat Che Guevara één van de grootste mythische figuren van de twintigste eeuw werd, is dit boek een absolute klassieker. Maar wie was deze geheimzinnige man? Is zijn status als te vroeg gestorven wereldhervormer terecht? Che begint zijn dagboek als hij op 7 november met een groep goed opgeleide guerrilla's in de zuidoostelijke bossen van Bolivia landt. Op dat moment is hij al twee jaar lang niet meer in het openbaar gezien. Zijn compromisloze houding jegens de toenmalige Sovjet-Unie, die inmiddels bereid is met de Verenigde Staten te onderhandelen, brengt zijn president en strijdmakker Fidel Castro in verlegenheid. Immers, heel Cuba leeft van Russische subsidies. Het enige dat Che te doen staat, is te verdwijnen en zijn oude 'metier' van beroepsrevolutionair weer op te pakken. Met steun van Castro gaat hij naar Belgisch Congo om met een Cubaans guerrilaleger de rebellen aldaar bij te staan. Wat volgens Guevara 'een continentale revolutie' had moeten worden, draait uit op een grote deceptie. Al na zeven maanden worden ze door - door de CIA gesteunde - huursoldaten opgespoord en moeten spoorslags het land verlaten. Het is Castro die hem vervolgens overtuigt om naar Bolivia te gaan.

Het dagbboek van Che Guevara leest als een spannend verhaal. Niets blijft hem en zijn groep bespaard: honger, uitputting, hinderlagen, muiterij, verraad, ziekte en gekte tekenen in toenemende mate het leven van de steeds kleiner wordende groep. Guevara zélf blijft lang de krachtige leider die hij ongetwijfeld was, maar kan op het laatst zijn onderkoelde emoties ook niet meer de baas. Het muilezeltje dat hem trouw vervoert - zijn astma staat het hem steeds minder toe om zelf te lopen - moet het ontgelden en wordt in de nek gestoken. Van een guerrillastrijd is dan allang geen sprake meer. Opgejaagd door de CIA zijn Che en zijn manschappen slechts bezig met vluchten en overleven. Zijn hooghartige houding jegens de Boliviaanse Communistische Partij - Guevara weigert partijhoofd Mario Monje als leider van de Boliviaanse guerrilla te erkennen - snijdt hem van deze noodzakelijke ondersteuning af. Als het radiocontact met Havana vervolgens ook nog uitvalt, heeft Guevara geen enkele ondersteuning meer. Zonder goederen, actuele informatie en nieuwe manschappen wordt het een hopeloze onderneming. De moraal neemt zienderogen af en de verscheurdheid tussen de Cubaanse en Boliviaanse strijders wordt met de dag groter. Als ook het Boliviaanse boerenvolk geen boodschap aan de vrijheidsstrijders blijkt te hebben - waardoor hij genoodzaakt wordt mensen te gijzelen om aan eten te komen - verandert het eens zo heroïsche avontuur in een complete nachtmerrie. Op 7 oktober 1967 hoort Guevara via de radio dat het Boliviaanse leger een groep guerrilla's zou hebben omsingeld. Uit het dagboek blijkt, dat hij er niet van overtuigd is dat dit inderdaad het geval is. De volgende dag blijken Che en zijn manschappen inderdaad te zijn omsingeld. In het daaropvolgende vuurgevecht raakt hij gewond en wordt gevangen genomen. Na een nacht hechtenis wordt hij de volgende dag - 9 oktober om 13.30 uur - doodgeschoten.

Inmiddels wordt Guevara niet meer gezien als een mens, maar als een icoon, een mythe, die een inspiratiebron werd, haast een moderne Jezus-figuur. Wie zijn dagboek leest, ontkomt er niet aan bewondering te hebben voor deze man die compromisloos was in zijn strijd tegen 'het kwaad'. De tragiek is, dat Guevara steeds meer een eenzame strijd leek te voeren. Was hij dan de enige die het zag zoals het was? Waarom zag het volk niet dat ze in de val liepen van het imperialisme? Waarom deserteerden zijn manschappen? Waarom gaven de boeren hem geen eten meer? Het antwoord op al deze vragen zou wel eens kunnen liggen in het feit dat Guevara zich in toenemende mate was gaan bedienen van dezelfde middelen die 'het kwaad' gebruikte: grof geweld. Guevara was de man die opriep om de handen ineen te slaan om 'twee, drie, vele Vietnams' te creëren om 'de grote vijand van de mensheid: de Verenigde Staten' te verslaan. Guevara was ook de man die opriep tot een 'lange, wrede oorlog'. Het is dan ook de vraag of de onontkoombare vergelijking met die andere te vroeg gestorven revolutionair Jezus Christus wel opgaat. De foto die de wereld veroverde van Che's opgebaarde lijk - compleet met baard en serene blik - leek inderdaad op de man die tweeduizend jaar geleden ook een revolutie ontketende, maar dan niet met uzi's en handgranaten.