Email   Print

'Ik zie u wel, maar niet uw lichaam'

Zien is een ervaring die je ook zonder je ogen kunt beleven. Er bestaat een verschil tussen uitwendig licht en innerlijk zien. Daarom is het mogelijk dat iemand die ziet, toch blind is, terwijl het ook kan gebeuren dat een blinde ziet zonder ogen. Het verhaal van Jacques Lusseyran die sinds zijn zevende 'blind' is.

De ogen zijn de oorzaak van allerlei misvattingen. Ze zien maar 'half'. Ze stellen zich tevreden met schijn en de wereld glijdt in schijnsels aan ze voorbij. We kunnen onze blik laten glijden of verspringen. Maar het is onvermijdelijk, dat we te snel gaan en te grote sprongen maken. Voor we het goed en wel doorhebben, is dit een gewoonte geworden. Toen ik het verschil had geaccepteerd tussen uitwendig licht en innerlijk zien, veroorzaakte dat een omwenteling. Dat wat wij 'objectiviteit' noemen, bleek uit de lucht gegrepen - niet eens een theorie, maar pure bevlieging. De meeste mensen zien blindheid als een gebrek. Maar God laat het ons aan niets ontbreken. Als Hij iets achterhoudt, blijkt dat altijd in wezen slechts schijn. De gewoonten van het fysieke zien staan tussen u en uw innerlijk zien in. Gezichtsvermogen: u hebt het, of u wilt of niet, maar u hebt ook een zak over uw hoofd.
Lijken onze werelden - de uwe en de mijne - op elkaar? Zeker, maar niet in conventionele zin. Vraagt u me bijvoorbeeld niet of u blond of bruin haar hebt, mager bent of dik, verzorgd of onverzorgd. Die vragen hebben niets te maken met zien, maar slechts met lichtweerkaatsing. Ik zie u op een geheel andere wijze. Soms onderscheid ik uw fysieke lichaam, uw ogen, uw vingers. Maar dat gebeurt meestal wanneer uw ogen, uw vingers, de plooiing van uw mond of het ongeduld van uw benen voor u spreken. Meestal zie ik u op een manier die maar nauwelijks anatomisch is. Ik zie geen details. Ik signaleer of ontvang u op het ogenblik dat u het licht dat ik u toezend, onderschept. Die schaduw personifieert zich vrijwel onmiddellijk, neemt vorm en kleur aan, maar volgens andere ritmen dan het ritme van het oog. Als u door vriendschap of belangstelling tot mij wordt aangetrokken, beweegt uw schaduw in mijn richting. Doorgaans vloeit hij dan in de mijne over. Maar als mijn conversatie u tegenstaat, maakt uw schaduw zich los.
Stel, dat mevrouw X aan de andere kant van de huiskamer zit. Ik hoor haar. Ik kan haar zelfs duidelijk zien zitten. Mevrouw X wil me iets in vertrouwen zeggen. Ik zie haar naderen. Ik kan alle innerlijke obstakels die haar en mij gescheiden houden opruimen en ten slotte begin ik haar verschijning te absorberen. Inmiddels zijn er twee mevrouwen X: degene die anderen zien, met haar rug naar het raam en degene die ik zie, halverwege het raam en mijn stoel. Een ander voorbeeld: de heer Z is overheersend. Hij oefent graag zijn macht over anderen uit. Waar denkt u dat ik hem zag, toen hij mij met alle geweld wilde overtuigen? Hij kwam me niet halverwege tegemoet zodat ik bewegingsruimte overhield. Hij kwam van een aantal kanten tegelijk. Uit de vier hoeken van de kamer sloten de vier Z's me in als blaffende honden. Ik wilde alleen maar vluchten.
Nog een ander voorbeeld is dat van de gladde prater. U ziet hem, zijn kleren, zijn geoefende gebaartjes, zijn ernstige gezicht. Misschien bewondert u hem zelfs. Soms zie ik ook een fraaie verschijning. Maar niet altijd. Soms ziet mijn innerlijk oog een mismaakte kerel, krom en gebocheld met uitstulpingen op onverwachte plaatsen. Soms zie ik het hoofd dat het lichaam opeet, het al voor de helft heeft verzwolgen. Dan weer treden alleen de spieren of de zenuwen op, die spreken voor de man als geheel.

Iets aanraken betekent je erop afstemmen en de stroom die het bevat in contact brengen met de eigen stroom, als een soort elektriciteit. Anders gezegd betekent dit, dat je ophoudt tegenover de dingen te leven en begint ermee te leven. Mijn vingers voelen duidelijk de vibratie van voorwerpen. Als ze naar iets toe bewegen, in harmonische resonantie ermee, herkennen ze het dadelijk. Al onze zintuigen worden tot één gebundeld. Ze zijn opeenvolgende stadia van één waarneming en die waarneming is er altijd een van de tastzin. Dit trillingsveld geeft vorm aan voorwerpen en onderscheidt ze van levende wezens. Om dingen met de tastzin te kunnen zien, mag ik tussen mij en die dingen in niet de geringste bevangenheid laten ontstaan, niet het geringste verlangen ze te leren kennen. Ik kan het me niet permitteren nieuwsgierig of ongeduldig te zijn. Pas wanneer ik echte aandacht schenk en me niet tegen mijn omgeving afzet, komen bomen en rotsen naar me toe en stempelen hun vorm in mij als vingers die hun indruk achterlaten in was. Aanraken betekent vertragen. Ik moet mijn vingers opdragen een tafel in al zijn onderdelen af te tasten, één voor één, om hem als geheel te leren kennen. Ik zal hem pas kennen wanneer ik ermee in tactiel contact kom. Aanraken vergt bewijs. Toch is het ook zonder ogen mogelijk langs een deel van een voorwerp te strijken of schampen en het dadelijk in zijn geheel te kennen.

Druk is wat de zintuigen gemeen hebben. Alle voorwerpen waaruit onze wereld bestaat - zelfs die welke we beschouwen als onbeweeglijk of dood - produceren geluid. Hekken, muren, de schaduw van een boom, zand en zelfs stilte brengen een trilling voort, een subtiele, eindeloos herhaalde sensatie. De meeste sensaties, ook die van het gehoor en zelfs die van de reuk, zijn in wezen altijd drukverschijnselen. Het universum heeft gewicht en drukt altijd en overal op ons neer. Waarnemen betekent dus: je in een drukevenwicht begeven, een krachtenveld binnengaan. Het één zijn van de wereld wordt dan ervaren als een fysieke en niet als een mystieke toestand. Voorwerpen oefenen druk op ons uit. Wij leveren tegendruk. De reële beelden in onze ervaring komen tot stand op de plaats waar beide bewegingen elkaar ontmoeten. Als je dit weet, veranderen de afmetingen van het universum met elke nieuwe resonantie. Er zijn overal echo's en entiteiten: holten, leegten, uitbarstingen, reacties. Gewapend met die 'nieuwe' dimensies, met dat krachtenveld, hoef ik niet meer het gehele standbeeld af te tasten om het in zijn geheel te kennen. Wanneer ik mijn hand op één baksteen van een huis leg, kan ik het gehele huis kennen. In de eerste 'blik', de eerste baksteen waarlangs mijn hand strijkt, of de eerste noot van een melodie, bespeur ik een voortzetting waarin alle elementen voorspelbaar zijn. Eén baksteen maakt een heel huis, de eerste stap in de vestibule creëert de zitkamer, het eerste stemgeluid maakt de man. Het deel is gelijk aan het geheel. Het lichaam openbaart het vroegere, huidige en toekomstige handelen van hem die in het lichaam zit.

Zien is echter niet blijvend of absoluut. Stel, dat ik word getroffen door verdriet. Een leger kleine aandoeningen krioelt dan door mijn hoofd. Onmiddellijk neem ik praktisch niets meer waar. Ik beweeg me door mijn huis en stoot mijn hoofd. Ik bezeer me aan een openstaande deur. Ik raak gedesoriënteerd. Om een eind te maken aan deze vorm van blindheid, moet ik mijn verdriet overwinnen. Natuurlijk wist ik deze dingen op mijn tiende nog niet. Maar ik merkte wel dat ik, wanneer ik opgewekt en zelfverzekerd was, wanneer ik de stroom van vreugde en nieuwsgierigheid door me heen voelde gaan, minder brokken maakte. Hetzelfde is het geval bij ongeduld, dat in tal van opzichten een vorm van verdriet is. Wanneer ik ongeduldig ben, raken de voorwerpen om me heen onmiddellijk geagiteerd. Ze ruilen van plaats en ik kan niet langer van ze op aan. Ongeduld verplaatst voorwerpen net zoals verdriet ze verdoezelt of ze in mist of rook hult. Blijdschap daarentegen verlicht alles. Verveling, bijvoorbeeld, knevelt mijn zintuigen. Ik kan me ook geen jaloezie of prikkelbaarheid veroorloven, want dan valt er prompt een blinddoek voor mijn ogen en word ik aan handen en voeten gebonden. Uitgerust met zo'n wapen heb ik geen behoefte aan een ethische code. Ik hoef alleen maar naar het heldere signaal te kijken dat me leert leven.

Angst doet het heelal krimpen. Verdriet maakt het donker. Ongeduld brengt het in beroering en blijdschap doet het oplichten. Ik zwem dan letterlijk in het licht en in alle vormen die het in zich draagt.