Email   Print

Onzorgvuldige zorg

Het ziekenhuis is een broeinest van infecties.

In de ziekenhuizen worden officieel grote successen geboekt en dat is een veilige gedachte. Mensen met vakkennis en volwaardige opleidingen strijden er tegen hardnekkige ziektes en kwalen. Dat neemt niet weg, dat er ook onzorgvuldige medische handelingen plaatshebben in een ziekenhuis. Eind vorig jaar ontstond in de Verenigde Staten enige opschudding toen medewerkers van gezaghebbende medische instituten in de New York Times (9 november 1999) onthulden, dat medische missers tot de grootste 'killers' behoren. Vijf procent van de mensen in Amerikaanse ziekenhuizen (1,8 miljoen mensen per jaar) loopt er een infectie op. Zo'n infectie wordt 'iatrogeen' genoemd, wat zoveel betekent als: 'veroorzaakt door medische zorg'. Iatrogene infecties zijn jaarlijks verantwoordelijk voor twintigduizend doden in het ziekenhuis en dragen bij aan nog eens zo'n zeventigduizend sterfgevallen, beweert de Amerikaanse overheidsinstantie die ziekten in kaart brengt, de Center for Disease Control. In de laatste twintig jaar is het aantal iatrogene infecties met 36 procent toegenomen. Die stijging wordt voor een deel toegeschreven aan het excessieve gebruik van antibiotica, wat heeft gezorgd voor nieuwe micro-organismen die ertegen resistent zijn. Andere onderzoeken bevestigen het beeld van het gevaar van ziekenhuizen. Volgens Natural Health (april 2000) lopen jaarlijks twee miljoen mensen in de Verenigde Staten een dodelijke infectie op in het ziekenhuis. En Focus (april 1999) beweert, dat vier procent van de ziekenhuispatiënten in New York aan ernstige, onvoorziene bijeffecten van hun behandeling lijdt, waarvan tweederde wordt veroorzaakt door fouten van de medische staf. In veruit de meeste gevallen betrof het tijdelijke complicaties. Toch loopt nog altijd zeven procent een blijvende handicap op en veertien procent overlijdt. Vergelijkbaar onderzoek in Wales en Australië laat zien, dat ongeveer zeventien procent van de patiënten in een ziekenhuis een aandoening oploopt, die in de meeste gevallen voorkomen had kunnen worden. Volgens Focus is het geen wonder, dat een ziekenhuisopname een gevaar met zich meebrengt. Zorg blijft ten slotte mensenwerk: je hebt overspannen verplegers, onervaren dokters en natuurlijke genoeg zieke mensen die een besmetting kunnen overdragen. Dodelijke fouten worden zelfs gemaakt in de doktersrecepten, waar een onleesbaar handschrift of schrijffout een fatale dosis voor de patiënt oplevert.

Wat zijn nu de cijfers voor Nederland? Daarover is helaas niets bekend. Het ministerie van Volksgezondheid meldt geen rapporten te hebben over iatrogene infecties of fatale fouten. In de Verenigde Staten vliegen de cijfers hierover momenteel juist in het rond. Een andere gezaghebbende organisatie, het National Institute of Medicine, schat het aantal sterfgevallen door onzorgvuldige zorg rond de zeventigduizend per jaar - anderhalf keer zoveel als sterfte door een auto-ongeluk. Rachel's Environment & Health Weekly (13 januari 2000) heeft het onderzoek (To Err is Human) grondig bestudeerd, en meldt, dat van de ruim 33 miljoen ziekenhuisopnamen zo'n 3,5 procent een aandoening ontwikkelt die is te wijten aan medische zorg. Ruim eentiende hiervan is fataal. Op het totaal aantal sterfgevallen in een ziekenhuis blijkt één op de vijfhonderd aan een medische slordigheid te wijten. Overigens is die schatting nog aan de behoudende kant, beweren de auteurs. Immers, negatieve consequenties van medisch handelen, zijn in de dagelijkse praktijk zelden eenvoudig als zodanig aan te wijzen. Neem bijvoorbeeld de hygiëne van het zorgpersoneel. Ongewassen handen zijn een onderschat gevaar in het ziekenhuis. Een onderzoek toonde aan, dat slechts zeventien procent van de dokters de hygiëne van hun handen goed bewaakt. De latex handschoenen, zegt een ander onderzoek, zijn een populair, modern alternatief dat vaak verkeerd wordt gebruikt. Artsen en verplegers zien de handschoenen als een bescherming voor zichzelf, trekken ze 's ochtends aan en doen ze pas af als ze naar huis gaan: dat is vergelijkbaar met een dag lang je handen niet wassen. (Overigens is er voor artsen die hun handen juist al te geregeld wassen met reinigingsmiddelen een waarschuwing. Ten minste de helft van het ziekenhuispersoneel heeft huidirritaties die gerelateerd zijn aan het werk, bericht Öko-Test (mei 2000). Schade aan de handen, bronchitis, ontstekingen aan de keel en de luchtwegen zouden een gevolg zijn van de dampen en uitwaseming van chemische reinigingsmiddelen.)

Een ander onderzoek, aangehaald in To Err is Human, vertoonde schrikbarende cijfers. In een ziekenhuis werden 815 patiënten onderzocht. Van hen had 36 procent een iatrogene infectie opgelopen: een rechtstreeks gevolg van een diagnose, therapie of medicijn. Voor tachtig mensen waren de gevolgen levensbedreigend of bestond een reëel gevaar voor een chronische handicap. Voor zestien mensen betekende het ziekenhuis een onnodige dood. Weer een ander onderzoek liet zien, dat 46 procent van de beslissingen op de intensive care achteraf als 'verkeerd' konden worden beoordeeld. Voor achttien procent van de patiënten betekende dit een blijvende handicap of de dood. Verder ontdekte Rachels nieuwsbrief, dat tussen 1983 en 1993 het aantal doden door verkeerde medicatie in het ziekenhuis ruimschoots is verdubbeld. Veel ziekenhuispatiënten krijgen nieuwe medicijnen, die in ongeveer tien procent van de gevallen een averechts effect hebben. Zelden worden het medisch dossier van de patiënt en het onderzoek naar het medicijn grondig bestudeerd om te achterhalen of het nieuwe medicijn wel geschikt is - en dat terwijl beide documenten beschikbaar zijn voor een arts. Vooral kinderen en ouderen vallen ten prooi aan fouten in medicatie, doordat de voorgeschreven doses voor hen onzorgvuldig worden bepaald. Bovendien kan een fout optreden bij de apotheek, waar onoplettendheid fataal kan zijn. Let wel, de cijfers zijn nog altijd afkomstig van het National Institute of Medicine. Het is dan ook niet geruststellend, dat de auteurs van het rapport de medische fouten nog hoger schatten. Immers, het ziekenhuis is niet de enige plaats waar wordt geprobeerd zieke mensen beter te maken. Dat gebeurt ook in de praktijk van de huisarts, het verzorgingshuis en evengoed thuis.