Email   Print

Aandacht voor nietvertenties

Reclame om geen reclame te maken.

Dagelijks worden we geconfronteerd met een enorme hoeveelheid reclame. Folders in de brievenbus, spotjes op de televisie, advertenties in de krant, billboards langs de weg: het bedrijfsleven dringt zich op in het leven van alledag. Hoewel Ode in Nederland nog niet een dergelijke organisatie heeft gesignaleerd, is er wereldwijd een groeiende beweging die zich specialiseert in de 'antireclame'. Die beweging bestaat voornamelijk uit vormgevers, fotografen, tekstschrijvers en cartoonisten. Ze verzetten zich tegen een beeldcultuur die vooral aanzet tot consumeren. Hun wapen is hetzelfde als die van de adverteerders: posters, kaarten, T-shirts, stickers, billboards, zelfs televisiespotjes. Toegegeven, in de virtuele wereld van Internet is de beweging actiever dan in de fysieke wereld van bushokjes, snelwegen en textielverkopers. Over het Canadese Adbusters, de beweging van culture jammers die het 'geestelijk milieu' wil oppoetsen, heeft Ode al vaker geschreven (Ode 14, pagina 18; Ode 26, pagina 61). Zonder twijfel is Adbusters de pionier van wat subvertisement wordt genoemd, vrij te vertalen als de 'nietvertentie'. Het gelijknamige tijdschrift is een grafisch hoogstandje, oprichter Kalle Lasn is een vooraanstaand opinieleider over media, cultuur en economie, en Adbusters is vooralsnog de enige in zijn soort die met enige regelmaat - en zeer veel moeite - zendtijd weet te bemachtigen tussen de televisiespotjes voor frisdrank, sigaretten, wasverzachters en andere onnodige spullen. Ook het Nederlandse actieblad Ravage heeft Adbusters ontdekt. Op de cover van 14 januari had de redactie een Adbusters-klassieker bewerkt: een vrouw lijkt in extase een enorme doos wasmiddelenpoeder te omarmen. Op de doos staat in flitsende letters: 'Prozac'. Onlangs heeft Adbusters navolging gekregen in Frankrijk. Met een originele, sobere vormgeving zijn de eerste nummers van hun maandblad, Casseurs de Pub, een bijzondere verschijning op Ode's leestafel. De Franse nietverteerders hebben een aantal Adbusters-campagnes vertaald, maar zijn ook bezig nieuw, eigen werk te maken.

Toch wordt Adbusters binnen de nietvertentie-beweging niet als onfeilbare koning gezien. Er zijn ook actiegroepen met een meer activistisch karakter. Zo is Adbusters' initiatief voor de jaarlijkse Buy Nothing Day - in Nederland overgewaaid als de Niet-winkel-dag - beschimpt als een knieval voor het westerse koopgedrag: één dag per jaar niet winkelen zou volgens critici te weinig zijn om werkelijk verandering te bereiken. Het militante alternatief is dan ook de Steal Something Day, waarin mensen worden aangemoedigd om één dag per jaar bedrijfseigendommen te ontfutselen. Uit díe hoek komt ook de uitvoerige handleiding over hoe je bestaande billboards kunt manipuleren: met welke materialen en met de minimale kans om door de politie te worden betrapt.