Email   Print

Worstelen met broederschap

Boekbespreking.

De schrijfster is psychotherapeute uit de school van Freud. Zoals Freud ooit een half bekende mythe over de Thebaanse koningszoon Oedipus oppakte en er een betekenis in las die voor alle mensen zou gelden, zo benadert Marie Balmary het bijbelverhaal van Kaïn en Abel. Twee broers maken beiden een offer voor de Heer. Dat van Abel wordt aanvaard, dat van Kaïn niet. Kaïn wordt boos en slaat zijn broer dood. Einde verhaal. Balmary legt verbanden naar andere bijbelverhalen - zoals dat van Eva die niet van de verboden vrucht kon afblijven. Eén van de stellingen waarop zij uitkomt, is dat het paradijs Eden niet de ideale staat is geweest waaraan de mens ooit deelhad en die hij heeft verspeeld. Integendeel, het was een staat van laag bewustzijn en de mens was nog zo zwak, dat hij bezweek onder de eerste de beste beproeving. Kaïn stond voor dezelfde beproeving als zijn moeder en ook hij faalde. En dan, met een heel grote boog, komt Balmary uit bij de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en ze stelt vast, dat wij als mensheid nog steeds met hetzelfde thema bezig zijn: de uitdaging van broederschap.

Het wezen van broederschap, zoals zij het duidt, is het anderszij. De uitdaging is dat we het andere kunnen laten bestaan en respecteren. Voor Eva was de vrucht het andere. Die had meer wijsheid, zij voelde zich tekortgedaan en at hem op. Voor Kaïn was Abel de andere. Die kreeg iets wat hij niet kreeg, hij voelde zich tekortgedaan en doodde hem. Als individuele mensen, als volken en als mensheid staan we nog steeds voor de vraag of we zullen doodslaan, platmaken of vernietigen wie of wat anders is dan wij. De wezenlijke vraag volgens Balmary die hieronder ligt, is of wij ons het eigen bestaan kunnen toeëigenen zoals het is zonder gefixeerd te blijven op wat wij denken tekort te komen. Alleen wie zich zijn eigen bestaan toeëigent, kan zijn broeder aanvaarden. Dat broederschap een centraal begrip is in de grondwet van de mensheid, is volgens haar een goed teken en het maakt de wereld van nu een betere plaats dan de Hof van Eden. Abel ou la traversée de l'Eden is een fascinerend boek, dat een verrassend licht werpt op al te bekende verhalen met hun soms versleten duiding. Het plaatst belangrijke actuele vragen in een eeuwenoude traditie. Johan Schaberg