Email   Print

Water moet je oogsten

De watervoorziening in de wereld is niet gebaat bij een grootschalige, gecentraliseerde aanpak.

De watervoorziening in de wereld stond onlangs centraal op het Internationale Wereld Waterforum in Den Haag. Politiek en bedrijfsleven uit vele landen kwamen bijeen om samen te werken aan de doelstelling van het forum dat in 2025 de hele wereldbevolking de beschikking heeft over schoon drinkwater. Als je het heel kort samenvat, is de probleemstelling van het waterforum: hoe krijgen we genoeg geld bij elkaar om overal zuiveringsinstallaties te bouwen en lange waterleidingen neer te leggen. De gecentraliseerde, grootschalige aanpak die in het Westen succesvol is geweest, moet worden geëxporteerd naar de arme landen in de wereld waar water een probleem is.

Nog afgezien van het feit dat water dat dwangmatig circuleert in buizen misschien helemaal niet zo gezond is (zie pagina XXX van deze Ode), sluit deze aanpak goedkopere, simpelere, effectievere en politiek minder gevoelige - corruptie - vormen van watervoorziening uit. Als je de watervoorziening benoemt als een publieke functie van de overheid, ontneem je individuen de verantwoordelijkheid om voor hun eigen water te zorgen. India heeft bijvoorbeeld bewezen dat dat laatste vaak de betere strategie is. Een vergelijking tussen twee dorpen is illustratief. Het ene dorp ligt in de woestijn van Rajasthan. Jaarlijks valt er een paar honderd millimeter regen. Dat water wordt al eeuwen lang opgevangen. Er is nooit sprake van een watertekort en rondom het dorp wordt met succes landbouw bedreven. Het andere dorp ligt in de uitlopers van de Himalaya. Jaarlijks valt er 15 duizend millimeter regen. Water was daar nooit een probleem. Maar water stroomt, het komt en gaat. Vroeger werd het vastgehouden door bossen die bronnen en riviertjes voedden. Maar die bossen zijn gekapt. En tegenwoordig heeft het Himalaya-dorp tekort aan water als het niet regent. En wat doen ze daar? Ze bouwen nu dezelfde eeuwenoude systemen voor wateropvang, die de bewoners van het woestijndorp traditioneel in stand houden.

Ofwel: een gemeenschap die haar eigen water koestert, bewaart en niet vervuilt, heeft geen een tekort aan water. De expansiedrift van de onlangs geprivatiseerde, westerse internationale waterbedrijven verdient daarom op zijn minst enige argwaan. Als een overheid of een bedrijf stelt, dat in regenarme gebieden extra water moet worden ingevoerd via pijpleidingen, zou het motief wel eens geld verdienen kunnen zijn en het gebrek aan regen een excuus.

De groene revolutie van de afgelopen decennia is gevoed met grondwater dat werd opgepompt, met als gevolg dat het grondwaterpeil op vele plaatsen in de wereld schrikbarend is gezakt en talrijke putten inmiddels weer droog staan. Ook grootschalige stuwdammen creëren uiteindelijk meer problemen dan zij oplossen. Water geldt als het conflictthema voor deze nieuwe eeuw. Juist daarom verdient de aanpak van het watervraagstuk creativiteit en respect voor traditie. In de Andes vangen dorpen de ochtendnevel op in zeilen en voorzien op die manier in hun waterbehoefte. De woestijnen in de wereld zijn bevolkt met waterexperts die weten hoe je water moet 'oogsten'. Voordat de internationale waterindustrie met trompetgeschal verder door de wereld trekt, verdient het aanbeveling om eens bij deze experts te rade te gaan. Misschien is Rajasthan wel een goede plaats voor de volgende bijeenkomst van het Wereld Waterforum.