Email   Print

Het netwerkgezin

'De hoeksteen van de samenleving' verandert van vorm.

tegenwoordig hun vrienden beschouwen als onderdeel van hun familiekring, illustreert - volgens Demos - 'de blijvende kracht van het familieconcept'. Het rapport van de denktank wijst erop, d'Het gezin is de hoeksteen van de samenleving', klonk het een beetje wanhopig in de politiek een paar jaar geleden. Het programma kwam voort uit de zorg dat het proces van individualisering de cohesie in de samenleving zou ondermijnen. Wat is er werkelijk aan de hand met het gezin, luidde de vraag waaraan onderzoekers van de Britse denktank Demos een boeiend rapport wijdden. Hun conclusie: de centrale positie van het gezin in de maatschappij staat niet ter discussie. Wat aan de orde is, is een aanpassing van dat instituut aan de veranderingen van cultuur en technologie. De terugtocht van de bureaucratie in bedrijfsleven en overheid ten gunste van het flexibele netwerk heeft ook zijn effecten op het gezinsverband. Het 'netwerkgezin' is in opkomst als een passend antwoord op de behoefte aan individualisering. Het moderne gezin knelt niet, maar blijkt in toenemende mate een open, maar hecht verband. De kern van het gezin bestaat nog steeds uit ouders met hun kinderen, stelt Demos vast. Maar daaromheen spelen niet alleen familieleden - zoals grootouders - een rol. Vrienden hebben een plaats gekregen in de naaste 'familiekring'. Dat feit dat vele gezinnen at vrienden natuurlijk altijd een rol hebben gespeeld rond gezinnen, maar het is de meer open en minder formele moderne samenleving die vrienden in de gezinskern doet doordringen.

Een ander aspect van vernieuwing betreft de taakverdeling binnen gezinnen. Steeds meer telt het vermogen om een bepaalde taak te vervullen in plaats van traditionele, stereotiepe uitgangspunten. Hierin weerspiegelt zich de invloed van het feminisme en het zijn inderdaad vooral vrouwen die profiteren van de nieuwe verhoudingen. Maar ook kinderen genieten een nieuwe positie. Op steeds jongere leeftijd nemen zij deel aan de besluitvorming in het gezin. Ouders zijn blij met die ontwikkeling, aldus het onderzoek. Zij zien de zelfstandigheid van hun kinderen als 'de lijm die het gezin bijeenhoudt' en als 'een investering in de toekomst'. De vergrijzing en de teruglopende geboortecijfers hebben wel tot gevolg, dat gezinnen steeds 'verticaler' worden. Daardoor neemt in vergelijking met vroeger het belang van 'intergeneratie'-contact toe. De Demos-studie voorziet, dat grootouders meer betrokken zullen raken bij de opvoeding van hun kleinkinderen. Interessant is ook de invloed van de technologie. Uit onderzoek van British Telecom blijkt, dat de opmars van de mobiele telefoon vooral gezinnen ten goede komt: het aantal telefoongesprekken tussen familieleden neemt toe. Verder doet de mobiele telefoon de scheiding tussen werk en thuis vervagen. Daar staat tegenover, dat de toename van het telefoneren leidt tot minder fysieke ontmoetingen. Demos concludeert, dat gezinnen het meest lijden onder de grote economische druk. Het evenwicht tussen 'werk' en 'leven' verdient daarom prioriteit op de agenda's van regeringen en bedrijven. Maar met de hoeksteen van de samenleving is niets mis. JJK