Email   Print

De lente wordt steeds stiller

De titel mag klinken als een dichtbundel van een new-age-denker, maar Silent Spring is in werkelijkheid een keiharde aanval op politici en wetenschappers die de ecologie verstoren.

'Voor het eerst in de geschiedenis staat ieder mens - van de wieg tot het graf - in direct contact met gevaarlijke chemicaliën', schreef biologe Rachel Carson aan het einde van haar leven. Dat was in 1962 een nieuw geluid, dat de aanzet vormde voor milieubewegingen en milieubeleid. In zeventien korte hoofdstukken beschrijft Carson hoe chemische bewerkingen in de landbouw, voedingsindustrie en geneeskunde onderdeel zijn geworden van het moderne leven. Dat doet ze onderkoeld en vakkundig, maar de toon kan haar onbegrip en woede niet camoufleren. Keer op keer toont ze aan, dat er desastreuze gevolgen zijn voor de ecologische verhoudingen tussen natuur, mens en dier. De titel van haar boek verwijst naar de dag, dat er een einde is gekomen aan de fluitende vogels, zoemende bijen en kwakende eenden in de natuur. Dan zijn ze verdreven door de Chemische Revolutie, die geruisloos het alledaagse leven zou veranderen. Mensen zouden evenmin buiten schot blijven. Mysterieuze ziekten zouden het lichaam binnendringen en worden bestreden met medicijnen die geen oplossing zouden bieden. Twee jaar later stierf Carson zelf aan zo'n nieuwe, mysterieuze ziekte: kanker.

Silent Spring is een somber boek en daarmee neemt het een bijzondere plaats in op Ode's boekenplank. Het laat zich lezen als een onheilspellend testament van een betrokken natuurliefhebber. Maar de vruchten die Carsons diepgravende onderzoek heeft afgeworpen, mogen er zijn. John F. Kennedy, toenmalig president van Amerika, liet het gebruik van pesticiden grondig onderzoeken en baande daarmee de weg naar milieubeleid. Over de hele wereld vormden zich geïnspireerde milieugroeperingen, die aandrongen op zorgvuldig gebruik en onderzoek naar milieuvriendelijke alternatieven voor chemische middelen als DDT en Strontium 90. Het Silent Spring Institute, dat uit Carsons gedachtegoed is ontstaan, probeert de relatie tussen milieuschade en borstkanker in kaart te brengen. Bijna veertig jaar later is haar boek actueler dan ooit: volgens cijfers van UNECO worden chemische bestrijdingsmiddelen momenteel duizend keer meer gebruikt dan toen Carson het testament van de twintigste eeuw opmaakte.
Marco Visscher