Email   Print

Het kind van de rekening

Gebrek aan aandacht leidt tot steeds meer agressie bij kinderen.

Steeds jongere mensen gedragen zich steeds gewelddadiger. Met afschuw lezen wij berichten over Amerikaanse jongetjes die geweren leegschieten op hun klasgenootjes, maar dergelijke incidenten duiden niet op een zuiver Amerikaans probleem. Ook dichtbij neemt het geweld toe - en vooral dankzij jongens tussen twaalf en achttien jaar. Op schoolpleinen in de buurt doen zelfs kinderen van tien dingen die niets meer te maken hebben met 'gezonde' vechtpartijtjes. Conflicten binnen de bromfietsjeugd lopen uit op blijvende verwondingen of erger. De voorbeelden zijn helaas veelvuldig en bekend. Maar wat is de oorzaak van die toenemende agressie? Vaak wordt gewezen naar de invloed van de explosie van grof geweld op televisie en in films en muziek. Volgens de Amerikaanse psycholoog Ron Taffel - auteur van Parenting by Heart (Perseus, 1993) - speelt de 'junkcultuur' slechts een secundaire rol. In een essay in Family Therapy Networker (september/oktober 1999) schrijft hij, dat kinderen zich pas aangetrokken voelen tot een 'tweede familie' (van televisie en films) als hun ouders te weinig tijd voor hen hebben. Volgens Taffel is het de toenemende werkstress waarin ouders verkeren, die agressie in hun kinderen veroorzaakt. 'We zijn in een strijd van leven en dood verwikkeld over wie doordringt tot de ziel van kinderen: vaders en moeders of de verleidelijke wereld van de "tweede familie".'

Mensen werken meer en langer. Enerzijds zet de mondialisering van de wereldeconomie bedrijven - en dus werknemers - steeds meer onder druk. En anderzijds is er de toenemende invloed van de commercie. We voelen ons tegenwoordig tekortgedaan als we niet ten minste twee keer per jaar naar het buitenland met vakantie kunnen. Etalages en reclame maken voortdurend duidelijk, dat we iets missen. Zo draagt ook de consumptiemaatschappij bij aan het feit dat iedereen worstelt met gebrek aan tijd. Het resultaat is een treffend gezegde: het kind van de rekening. Het moderne antwoord op dit nijpende probleem is de 'kwaliteitstijd'. Opvoedingsdeskundigen trachten ouders gerust te stellen met de visie dat het niet zozeer gaat om de hoeveelheid tijd je doorbrengt met je kinderen, maar vooral om de kwaliteit van die momenten. Het is een oplossing die past in het rijtje gemakken waarin ook de afwasmachine en andere tijdbesparende apparatuur thuishoort. Het probleem is, dat je aanwezig moet zijn om het kwaliteitsmoment te laten plaatshebben. Zaterdagmiddag samen poffertjes eten betekent nog niet, dat vader en dochter elkaar op dat moment werkelijk ontmoeten. Ofwel: de relatie tussen ouders en kinderen laat zich niet op de agenda zetten. Gebrek aan aandacht wekt frustratie en woede op in kinderen. En dat verklaart waarom steeds meer kinderen agressief gedrag vertonen.

Langs een hele andere weg komt de Canadese demograaf David Baxter tot eenzelfde conclusie. In The Christian Science Monitor (18-24 februari 2000) zegt Baxter, dat goede kinderopvang helpt om de criminaliteit te beteugelen. Hij wijst erop, dat kinderen in kinderdagverblijven sociaal gedrag aanleren. Ze leren rekening met elkaar te houden en ze vinden steun bij elkaar. Zo biedt het kinderdagverblijf de aandacht en de vertrouwde omgeving die thuis ontbreken. Althans. dat kan. De Monitor wijst er ook op, dat alleen de beste kinderdagverblijven daarin slagen. De krant wijst met name op het succes van de Plan-Do-Review-aanpak. Volgens die methode bepaalt het kind zelf wat het wil doen. Achteraf wordt dat werk samen met een begeleider geëvalueerd. Die uitnodiging om onder begeleiding je eigen weg te gaan, stimuleert zelfstandigheid en vertrouwen in het leven. De 'Plan-Do-Review'-methode doet denken aan de legendarische aanpak van de kinderopvang in het Italiaanse Reggio Emilia, die ook in Nederland tot navolging heeft geleid. Het effect van topkinderopvang ten opzichte van 'gewone' kinderopvang is in diverse onderzoeken vergeleken. In het geval van achtergebleven groepen is er sprake van duidelijk minder werkloosheid, betere inkomens en minder wetsovertredingen van de kinderen die in hun jeugd bijzondere kinderopvang genoten. Toch staan ook voor de Monitor de ouders als 'aandachtgevers' op de eerste plaats: 'het is vooral ook angst die kinderen in dagverblijven bij elkaar steun doet zoeken. Maar samenzijn is altijd nog beter dan alleen zijn.' De krant wijst er ook op, dat als de socialisering van de jeugd wordt overgelaten aan het instituut kinderopvang, het risico groter is dat enkelingen geïsoleerd raken. Het zijn juist die randfiguren die noch thuis noch op school hun plek vinden, die in staat blijken tot het veroorzaken van wreed geweld.

Het belang van de ouderliefde wordt ten slotte onderstreept door boeiend onderzoek dat aangeeft dat de criminaliteit in de Verenigde Staten in zijn geheel is gedaald vanaf 1992 - achttien jaar nadat abortus werd gelegaliseerd. In een paar staten waar abortus al eerder werd toegestaan, is de afname van de criminaliteit ook al eerder zichtbaar. Ofwel de komst van een generatie 'gewenste' achttienjarigen doet het geweld verminderen, bericht Psychologie Heute (maart 2000). In Nederlandse statistieken is zo'n abrupte ontwikkeling niet vast te stellen, omdat abortus veel geleidelijker een plaats heeft verworven in de samenleving. Het geliefde, gewenste kind maakt de maatschappij veiliger. Dat is geen opmerkelijke conclusie. Aan argumenten geen gebrek, de uitdaging blijft om ouders en kinderen meer bij elkaar te brengen. JJK