Email   Print

Koolstofdioxide wordt handelswaar

De vrije markt als aanjager van een schoon milieu.

Sommigen zien het als dé oplossing voor de milieucrisis, anderen verwachten juist grotere problemen. Sommigen zien het als dé nieuwe miljardenmarkt, anderen weten zeker dat het nooit van de grond zal komen. Kortom, de ruilhandel in de uitstoot van koolstofdioxide werkt polariserend en verhit de gemoederen. Het idee is eenvoudig: bedrijven krijgen het recht jaarlijks een bepaalde hoeveelheid CO2 uit te stoten. Indien zij meer willen uitstoten, kopen zij van een ander bedrijf de benodigde CO2-tegoeden. Indien zij hun uitstoot echter kunnen terugdringen, verkopen zij hun tegoeden en maken zodoende winst. Het marktmechanisme als aanjager van een schoner milieu, dus. Geboren tijdens de milieutop in Kyoto (1997), leek het de ideale oplossing om bedrijven milieubewuster te maken. Voortaan hangt er een prijskaartje aan de uitstoot van CO2, een gegeven waarmee iedere onderneming bekend is en mee uit de voeten kan. Het is niet zonder reden, dat voorstanders van het plan er veel van verwachten. In de Verenigde Staten wordt deze ruilhandel al met succes bedreven: in dit geval ten aanzien van de zwaveldioxide-uitstoot. De uitstoot daalde tachtig procent meer dan noodzakelijk en dat terwijl de productie van de krachtcentrales met veertig procent toenam. Sceptici worden er echter niet moe van erop te wijzen, dat de ruilhandel een vrijbrief zal zijn voor rijke westerse bedrijven om hun milieuverantwoordelijkheid af te kopen.

De stellingen zijn ingenomen en het gevolg is, dat er nog niet veel wordt geruilhandeld. De Verenigde Staten en de Europese Unie staan in dit conflict tegenover elkaar. Amerika is voorstander van ongebreidelde vrijhandel, terwijl de Europese Unie de milieuafspraken van Kyoto deels door ruilhandel en deels door binnenlandse maatregelen wil nakomen. Zij wil bovendien een bovengrens stellen aan de hoeveelheid te verhandelen tegoeden. De ontstane patstelling is voor bedrijven uiterst verwarrend. Frank Joshua, hoofd van de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling (Unctad) begrijpt de verwarring, maar ziet het als een noodzakelijk kwaad - als een fase om erachter te komen wat werkelijk werkt. Los van de haperende internationale afspraken is ook het binnenlandse beleid van menig land nog weinig doortimmerd. Verschillende vragen dienen zich aan: maken we het systeem verplicht of vrijwillig, moeten de tegoeden worden geveild of vrij verdeeld en op welk niveau dienen beslissingen te worden genomen? Het weggeven van CO2-tegoeden lijkt een minder goed idee dan de bonnen te veilen. Als je bonnen weggeeft, zouden zelfs hopeloos verouderde fabrieken - die het milieu ernstig belasten - kunnen overleven. Daarbij komt, dat de tegoeden van het succesvolle zwaveldioxide-experiment ook werden geveild.

Een andere strategie is energiebelasting. Er is uiteraard geen enkel bedrijf dat hier vóór is, maar de milieulobby is sterk. Bovendien heeft ook deze aanpak zijn vruchten al afgeworpen. Toen de Engelse regering aankondigde de energie - ondanks hevige protesten uit het bedrijfsleven - te gaan belasten, kwam er binnen de kortste keren een nationaal uitstootruilplan op tafel. Een betrokken adviseur stelt dan ook in Tomorrow ( januari/februari 2000) met veel gevoel voor Brits understatement: 'The prospect of taxes generally focusses the mind.' Zo is het maar net, want het ziet ernaar uit, dat de belastingheffing en het ruilplan beiden in april 2000 al van kracht zullen worden. Sommige landen zijn binnen hun regio aan het experimenteren. Noorwegen en Denemarken zijn hierin koplopers. Samen met Zweden, Finland en IJsland wordt aan een koolstofdioxide handelsverdrag gewerkt. Australië, Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië, Canada en de Verenigde Staten volgen hun voorbeeld. Intussen is er her en der al het een en ander geruild. Onder meer BP Amoco, Shell, het Canadese TransAlta en Ontario Power Generation, het Amerikaanse Electric Power en Suncor Energy, het Engelse Tesco, het Japanse Sumitomo en het Russische United Energy Systems hebben in de laatste maanden van 1999 72 miljoen ton CO2 'uit de lucht gehaald'.
Ondanks een aarzelend begin is er overigens nog geen reden om al te hard te juichen. Voor veel bedrijven is de handel vooral een mogelijkheid om pr te bedrijven. Het gaat vooralsnog om weinig geld - soms maar enkele centen voor een ton kooldioxide. In hoeverre 'Kyoto' kans van slagen heeft, zal voor een groot deel afhangen van de volgende conferentie, die in november in Den Haag op het programma staat.

Gelukkig zijn er - los van de formele lijnen - ook andere bemoedigende initiatieven. Zo is de Japanse Tokyo Electric Power Company (TEPCO) - 's werelds grootste energiecentrale - van plan om in Australië een compleet bos aan te leggen. Het terrein wordt beheerd door de State Forest of New South Wales, een regeringsmaatschappij die verhandelbare rechten heeft op de stikstof die in de bossen ligt opgeslagen. Over een periode van tien jaar wil TEPCO zo'n veertigduizend hectare beplanten. Deze hoeveelheid bos compenseert ongeveer tweehonderdduizend ton CO2-uitstoot. Voor een centrale als die van TEPCO betekent dat de uitstoot van zo'n honderd dagen. TEPCO hoopt dat het, wanneer het Kyoto Protocol binnen afzienbare tijd wordt goedgekeurd, op deze manier uitstoottegoeden creëert. Het plan heeft ook binnen Australië weerklank gevonden. Pacific Power, een van de grootste Australische energieproducenten, kocht van staatsbosbeheer aldaar stikstofrechten op duizend hectare eucalyptusbomen - een transactie die de komende tien jaar een kwart miljoen ton CO2 uit de atmosfeer zal halen. Ook concurrent Delta Energy kocht recentelijk de rechten op een 41 hectare groot pijnbomengebied. Ofwel: de vrije markt voert milieubeleid.