Email   Print

Hoofd zoekt lichaam

Uw organen beginnen het te begeven, maar geestelijk bent u gezond. Zonder snel ingrijpen zult u beslist sterven. De oplossing zou wel eens een hoofdtransplantatie kunnen zijn: uw hoofd op het lichaam van iemand anders.

Zo'n operatie is nog nooit op een mens uitgevoerd, maar Robert White - een drieënzeventigjarige neurochirurg verbonden aan de Case Western Reserve University in het Amerikaanse Cleveland - is ervan overtuigd dat het mogelijk is. Een krankzinnige geleerde? Nou nee. Het grootste deel van zijn loopbaan wijdde hij aan normale neurochirurgie en veel van zijn vroegere werk is gepubliceerd in toonaangevende tijdschriften zoals Science en Nature. In de jaren zestig en zeventig was White een pionier op het gebied van experimentele hoofdtransplantaties bij apen. Tegenwoordig onderzoekt hij mensenlijken en spreekt hij openlijk over de transplantatie van mensenhoofden. Deze vrome katholiek met tien kinderen is adviseur van de paus in biomedisch-ethische kwesties zoals hersendood en IVF.
'Het woord "hoofdtransplantatie" klinkt schokkend, daarom spreek ik over een "totale lichaamstransplantatie". Een aantal patiënten met verlamming van alle ledematen heeft zich al duidelijk voor deze operatie uitgesproken. De levensverwachting van deze patiënten is twintig tot dertig jaar korter. Als verschillende organen het uiteindelijk begeven, zullen zij de transplantatie willen. De patiënten lopen bij mij de deur nog niet plat. Maar als er iemand wordt binnengebracht wiens lichaam niet meer functioneert - en die persoon wil deze operatie - moeten we ons dan ethisch opstellen en zeggen: nee, u mag dat lichaam niet hebben, u gaat gewoon dood? Ik denk dat ik - indien ik een goed geoefend team zou hebben - de operatie vanmiddag nog op een mens zou kunnen uitvoeren. Maar je moet eerst goed oefenen. Je hebt namelijk te maken met twee mensen: bij de ene moet je het hoofd in leven houden en bij de andere het lichaam. Ook bij de operaties op apen ging ik weken van tevoren naar de operatiekamer om met krijt op de vloer aan te geven waar iedereen moest staan. Iedereen kreeg een vel papier waarop precies stond wat hij moest doen en zeggen. Om te beginnen maak je een incisie helemaal rondom beide halzen. Je klieft de spieren en snijdt alle kleine bloedvaten en zenuwen. Dan houd je de ruggengraat en de grote bloedvaten in de hals over - de twee halsslagaders en de twee halsaders. Ook moet je de arteriën van de wervelkolom die in het lagere gedeelte van de ruggengraat liggen, blootleggen. Nu heb je de bloedvaten en de ruggengraat voor liggen, en dan moet je aan het bot beginnen. Dan heb je al gauw alleen nog het ruggenmerg in een vlies over. Je sluit het donorlichaam af met een metalen plaat en je zet ook een metalen plaat op de hoofdzijde. Wanneer het hoofd is overgezet, zet je die platen met schroeven aan elkaar vast, en klaar is Kees.
Het lastigste gedeelte is het hoofd precies van lichaam A naar lichaam B te brengen. Je moet de circulatie van het donorlichaam B aansluiten op het hoofd van A. Dat zul je moeten doen met flexibele katheters die aan elkaar passen. Op alle blootliggende bloedvaten zet je er een, en vervolgens sluit je de katheters die uit hoofd A komen een voor een aan op die uit lichaam B. Nu is de bloedsomloop van de hersenen aangesloten op die van het lichaam van B. Maar de aders van de wervelkolom van lichaam A voorzien hoofd A nog steeds van bloed. Die moet je dus afsluiten om te zien of de hersenen kunnen werken op alleen de bloedtoevoer uit lichaam B. Als het lukt, prima. En anders moet je de hersenen koelen om beschadiging door zuurstoftekort te voorkomen. De laatste stap is, dat je het hoofd losmaakt van zijn eigen ruggenmerg. Vervolgens breng je het gewoon naar het andere lichaam. Voor apen is het allemaal uitgewerkt. We veronderstellen dat het bij mensen net zo gaat.
Volgens mij krijg je een enorme vraag naar technieken die vrijwel uitsluitend erop gericht zijn de hersenen goed te houden, bijvoorbeeld apparatuur die de hersenen in leven houden door ze te koelen. Mettertijd zullen we methoden vinden waardoor het hoofd tijdelijk op een van die mechanische systemen kan worden aangesloten terwijl er een lichaam wordt gezocht.'