Email   Print

Een rekenmachine die alleen maar kan optellen

Vooruitgang is iets anders dan economische groei.

Voor een econoom is de wereld vrij simpel. Als hij wil kijken naar de welvaart van een land, bestaat er een cijfer dat hem alles vertelt. Dat is het bruto nationaal product, de optelsom van alle geldtransacties in goederen en diensten. Als diezelfde econoom de ontwikkeling van de welvaart in kaart wil hebben, legt hij de bnp's over een aantal jaren naast elkaar. Is er een stijging van dat cijfer - zoals beleidsmakers vaak succesvol nastreven - dan heet dat vooruitgang. Maar de kritiek op deze rekenmethoden neemt toe. Het bruto nationaal product wordt een ongeschikte indicator van de welvaart geacht, omdat het alle niet-materiële waarden uitsluit. Sterker nog, de optelsom beslaat tevens alle transacties die schadelijk zijn voor milieu, gezondheid en veiligheid. Volgens het Indiase tijdschrift Down To Earth (30 november 1999) zou de welvaart van een land niet meetbaar moeten zijn door alle uitgaven bij elkaar op te tellen, maar door sociale indicatoren een plaats te geven in een nieuwe maatstaf. Levensverwachting, kindersterfte, alfabetisme, onderwijsniveau, energieverbruik, toegang tot veilig drinkwater, hoeveelheid proteïne en calorieën, aantal ziekenhuisbedden: het zijn gegevens die geen betekenis hebben in de abstracte wereld van de economische eenheden. Een beter criterium, stelt het blad, zou een veelomvattende ontwikkeling moeten zijn die niet ten koste gaat van toekomstige generaties. Een nieuwe digitale campagne van de cultuurkritische beweging Adbusters (www.adbusters.org/campaigns/question) wijst erop, dat alternatieve methoden om de welvaart te berekenen zelden op goede gronden worden afgewezen. De recente campagne 'Is Economic "Progress" Killing the Planet?' laat zien, dat de definitie van economische groei inderdaad vernietigend werkt voor toekomstige generaties.

Met voorbeelden van de gevolgen van de optelmachine maakt The Washington Monthly (maart 1999) duidelijk, hoe krankzinnig de vooruitgang in beeld wordt gebracht door politici, economen en de media. Meer dan de helft van de Amerikaanse bevolking lijdt aan een ongezond overgewicht. Intussen besteden zij samen 32 miljard dollar aan afslankdiëten. Voor de berekening van economische groei een gouden gegeven: het geld dat wordt besteed aan het eten dat mensen eigenlijk niet willen én het geld dat wordt besteed aan het afslanken worden bij elkaar opgeteld - en het bnp stijgt. Een ander voorbeeld: de inkomsten van een vervuilende fabriek die zijn afval in een rivier dumpt, worden zonder aftrekpost als een economische groeistuip geboekt, evenals de overheidsbestedingen aan het opschonen van het milieu. De wiskundigen die het bnp bepalen, hebben een rekenmachine die nu eenmaal alleen kan optellen. Maar groei is niet alleen maar een optelsom, beweert het tijdschrift. Het applaus dat politici ten deel valt als zij vol trots reppen van 'economische groei', is het geklap van hen die denken dat meer geldbesteding hetzelfde is als een verbetering van hun leven. Een samenleving met mensen die minder televisiekijken, de auto afzweren, niet roken, niet inbreken of vernielen, natuurlijke geneesmiddelen gebruiken, niet zouden echtscheiden en iedere dag een uurtje zouden mediteren - zo'n samenleving zou waarschijnlijk een stuk gezonder en gelukkiger zijn. Maar ja, de het bruto nationaal product zou dalen...