Email   Print

Slaap kindje slaap

Veel ouders lijden onder de slaapgewoonten van hun kinderen - ook al hebben ze die vaak zelf onbewust veroorzaakt. Het duurt al eindeloos voordat het kind in bed ligt en alsof dat niet genoeg is, begint het te jammeren als het opeens wakker wordt. Wat doe je als ouder?

Het ouderschap brengt veel avonturen met zich mee. Nooit gedacht dat mijn geliefde en ik 's nachts druk bezig zouden zijn met glaasjes water brengen, liedjes zingen, naar bliksemflitsen kijken, bed verschonen en het op deuren bevestigen van voor wilde dieren zichtbare verbodsborden. Zijn dit soort dingen eerder uitzondering dan regel, dan leer je gaandeweg te vertrouwen op je gezonde verstand en maak je je nergens druk over. Het hoort er nu eenmaal bij. Wanneer je zelf gelooft in alle oplossingen die je aandraagt, dan heb je het pleit in de meeste gevallen al half gewonnen en kan dochterlief zich 's ochtends niet eens meer herinneren dat er iets was, die nacht. Moeilijk in slaap komen of telkens wakker worden uit verwarde dromen kan verschillende oorzaken hebben. Spanningen voor een verjaardag, een spreekbeurt of een ziekenhuisopname, bijvoorbeeld, maar ook pesterijen in de klas.

'Slecht slapen en de volgende dag toch goed uitgerust zijn, betekent nog geen slaapstoornis', vindt Willem Beukers (44), antroposofisch huisarts in Apeldoorn. 'Werkt een tekort aan nachtrust daarentegen storend en is het hele gezin na een aantal weken geradbraakt, dan wordt het hoog tijd om uit te zoeken wat de oorzaken van het probleem zijn.' In zijn praktijk ontmoet hij geregeld ouders met kinderen van wie het slaappatroon is verstoord. Bij kleuters ontdekt hij veel lichamelijke oorzaken: koude voeten, last van wormen (aarsmaden) die 's nachts hevige jeuk veroorzaken, benauwdheid door virale infecties van de bovenste luchtwegen of wegens allergieën voor de huisstofmijt, krampen en buikpijn die te maken hebben met te veel eten en verhoogde energie of onrust in verband met overmatige suikerconsumptie. Beukers: 'Bij kinderen tussen het zevende en veertiende jaar spelen omgevingsfactoren en mentale factoren meer een rol.' Hij informeert dan ook bij ouders naar de kwaliteit van het bed en de matras, doordat sommige stoffen kou aantrekken. Ligt het kind op de tocht? Is er sprake van geluiden in huis? Misschien een borrelende verwarming, een burengerucht? Of is de straat lawaaiig en kunnen dikkere gordijnen of het verplaatsen van het bed misschien uitkomst bieden? Onder mentale factoren vallen de prikkels, de grote hoeveelheid waarnemingen, de (te) spannende films op televisie, computerspelletjes, het letters verslinden en met een spelende walkman op je hoofd in slaap proberen te vallen. Beukers: 'Veel ouders redderen 's nachts heel wat af en dat maakt een nacht gespannen. Het inslapen en doorslapen wordt zo beladen. Iedereen raakt uitgeput. Maar 's nachts wordt in je slaap ook de dagelijkse realiteit verteerd.' Hij vindt daarom dat je overdag de mogelijke oorzaken van slapeloosheid zou moeten herkennen, om vervolgens het een en ander te veranderen. Bijvoorbeeld meer rust en structuur in de activiteiten aanbrengen en duidelijke grenzen stellen over wat mag en wat niet. 'Er gaan dan minder onverwerkte brokken mee de nacht in en de kwaliteit van de slaap zal toenemen.'

Wat kun je als ouder nog meer doen? Probeer eens stil te staan bij het verloop van de dag die je kinderen hebben meegemaakt. Waren er dingen anders, was er iets spannends, ging alles goed? Beukers kan iedereen aanraden zo'n terugblik iedere dag te voeren. 'Wat is er gebeurd? Wat deed je toen? Wanneer? Wie waren er nog meer bij? En wat gebeurde er daarna? Je zou voor het slapengaan een klein gesprekje kunnen hebben waarin bepaalde zaken even aan bod komen. Dan is het genoemd en kan het kind het loslaten.' Stel een bedritueel in, of herzie - eventueel in overleg met hen - een ingesleten patroon. Rust in huis en in jezelf bewaren is iets anders dan in het kader van quality time nog even flink stoeien of enge spelletjes doen voor het slapengaan. In het Handboek voor ouders pleit Penelope Leach voor gezellige kinderkamers waarin kan worden gespeeld. Ook waarschuwt Leach ervoor om de gang naar de slaapkamer niet als straf te misbruiken: het zou doen vermoeden dat slapen een vervelende aangelegenheid is. Verder is het goed om kinderen jong te wennen aan een bepaalde bedtijd, ook doordat het voor ouders prettig is wanneer zij na een lange dag de zitkamer voor zichzelf hebben. Maar het is beter om kinderen niet te verplichten meteen te gaan slapen. Even spelen in bed, plaatjes kijken, iets lezen: dergelijke activiteiten zorgen ervoor dat naar bed gaan niet als een verwijdering uit het gezin wordt beleefd, maar een prettige afsluiting is van de dag. En zo kan het een rustige overgang worden naar de nacht.