Email   Print

Leren kijken naar kinderkunst

Die typische vraag van een volwassene...: 'Wat stelt het voor?'

De tafel is te klein voor die salvo's van schilderingen van haar. Ze gaat op haar knieën naar achteren zitten met het penseel in haar hand en het papier voor zich op de grond. Zo schildert ze het liefst. Bovendien wil ze er soms bij op haar buik liggen om nog dichter bij de kleuren te komen. Ditmaal zijn het acht salvo's achter elkaar. 'Kijk mijn schilderij eens!' De wortels die ik stond te snijden, laat ik liggen. 'Prachtig!' zeg ik. 'Wat stelt het voor?' Het duurt even voor ze antwoordt en ik heb meteen spijt van mijn vraag. Misschien is dit niet de beste manier om met een vierjarige over haar kunstwerken te praten. 'Prachtig' is zo vaag dat het nauwelijks iets inhoudt. Net als met de andere standaardcomplimentjes - 'wat mooi' of 'heel leuk' - kan ze er weinig mee, omdat ze geen springplank vormen naar een andere gedachte. Meestal glimlacht Isabella wat en gaat verder met iets anders. Misschien, bedacht ik, zou Isabella meer vertellen over wat ze doet, wanneer ik die eerste impuls kan onderdrukken om te zeggen hoe geweldig ze is. Ten eerste is nu eenmaal niet alles wat ze doet geweldig. Mijn geloofwaardigheid wordt er bepaald niet beter op wanneer ik doe alsof. Ten tweede: wie ben ik om erover te oordelen? Ze moet niet tekenen om mij te plezieren; het gaat om haar zelfexpressie.

Zoals bij zoveel meer dingen in het leven, is het proces belangrijker dan het resultaat. Althans, dat houd ik mezelf voortdurend voor. Natuurlijk vinden we het allemaal fijn als onze inspanningen worden gewaardeerd. Maar ik wil niet dat Isabella verslaafd raakt aan loftuitingen. Als ze van andermans meningen afhankelijk wordt om voldoening te voelen, als ze haar gevoel van eigenwaarde moet ontlenen aan anderen die zeggen dat ze begaafd is, wordt ze erg kwetsbaar. En hoe zit het met die typische vraag van ouders die worden geconfronteerd met onbegrijpelijke klodders kleur: 'Wat stelt het voor?' Een fatale vraag! Isabella voelt zich in het nauw gedreven en als ze het niet weet - haar schilderij stelt misschien helemaal niets voor - denkt ze dat ze tekortschiet en verzint ze iets waarvan ze denkt dat ik het wil horen. De waarheid is misschien heel anders en uiterst moeilijk onder woorden te brengen. Weinig kinderen kunnen zeggen: 'Ik schilder hoe ik me voel als niemand met me wil spelen.' Soms is een klodder gewoon een klodder en kan Isabella's enige doel zijn om de materialen uit te proberen. Toen ik op een dag thuiskwam van mijn werk, vond ik allemaal doeken op de grond, die waren bespikkeld met rood, blauw, zwart en geel: ze had besloten simpelweg klodders op het doek te spatten.

Als je dichterbij wilt komen - niet alleen dichter bij kunst, maar ook dichter bij je kind - is het stimulerender om met een opmerking dan met een compliment te beginnen. Kijk goed naar de tekening, en wijs op een detail: 'Je hebt een lange lijn met korte dwarslijnen getekend, en allemaal in verschillende kleuren.' Als er een idee achter de lijnen zit, dan komt dat met zo'n kleine aanmoediging er meestal wel uit. Isabella legt moeiteloos uit: 'Ik wilde een gewoon huis maken, maar toen dacht ik: nee, ik maak een speciaal huis dat ik nog nooit heb gemaakt. Dit hele ding is een huis, ook het hart. Dat is een regenboogkleed dat naar het hart gaat, dat is een heel speciaal stuk. En elke kleur moest een nieuwe kleur worden die ik nog niet had gebruikt.' En als er geen idee achter zit, ook goed. Dan probeer je gewoon iets anders uit. Aanmoediging is stimulerender dan lofprijzingen. Zeggen dat je kunt zien, dat Isabella er heel hard aan heeft gewerkt, geeft aan dat het de inspanning is, die telt. Zeg nooit dat de giraffe een langere hals moet hebben, Isabella klapt dicht bij kritiek. Sta liever stil bij de interessantere onderdelen. Vertel wat je mooi vindt aan de strepen, vormen en kleurcombinaties. Vraag wat ze wilde bereiken toen ze deze lijn naast die cirkel zette. Jouw belangstelling bewijst dat je haar werk serieus neemt. Jouw waarden kun je in het gesprek laten doorsijpelen. Eerst heeft het schilderij je aandacht getrokken en nu heeft zij je aandacht. Het vlak van de kunst is het enige vlak waarop een kind je gelijke is. Waarschijnlijk kan het zelfs beter schilderen dan jij. Ik geniet van die heerlijke jaren voordat het naar school gaat, voordat een kind de slaaf wordt van het weergeven. Toen ik op een ochtend nog even achterbleef in haar lokaal, smeten Isabella en een vriendinnetje verf naar twee schilderezels naast elkaar en tot mijn verbazing hoorde ik haar zeggen: 'Ik schilder wat er in mijn hoofd zit.' De Russische constructivisten meenden dat abstractie een universele taal was en zij weet dit intuïtief. Ze koestert zich in kleuren. Ze is veel inventiever met vormen dan ik. Daar kan iedereen wat van leren.