Email   Print

Niet de tijd vliegt, maar de mens

Boekbespreking.

Meer dan veel mensen beseffen, bestaat het dagelijks leven uit een strijd met een menselijke uitvinding, die als onovertroffen heerser nog geen duimbreed toegeeft. Ze is er de oorzaak van, dat we 's ochtends uit onze slaap worden gehaald, dat we onze koffie haastig naar binnen slurpen, in de file staan of op de trein wachten, 's avonds via het versneld draaien nog even de voicemail afluisteren als de magnetron is aangezet. In het geavanceerde leven in de westerse wereld claimt tijd een centrale functie, en als aankleding van het menselijk lichaam neemt het horloge een unieke positie in. Tijd is het worstje dat ons is voorgebonden en waarachter we met zijn allen aanhollen. Dat die jacht steeds sneller verloopt, is de conclusie van Faster, het derde boek van voormalig wetenschapsjournalist James Gleick. De verschijningsdatum - midden in de millenniumgekte - lijkt uit commerciële overwegingen perfect getimed. Maar die truc heeft Gleick niet nodig, hij verdiende al ruimschoots zijn sporen met zijn debuut Chaos (1987) over de chaostheorie. Faster - met als ondertitel: The Acceleration of Just About Everything - bestaat uit een aaneenschakeling van korte hoofdstukken, waarin Gleick telkens duidelijk maakt, dat op (bijna) alle fronten in het leven de snelheid wordt opgevoerd zonder er waardevolle bezinningsmomenten voor terug te krijgen. Over de cultus van de opiniepeilingen die ons dwingen onmiddellijk een mening te hebben. Over de uitbreiding van communicatiemiddelen die vooral hebben geresulteerd in een grotere bereikbaarheid en het formuleren van snelle gedachten. Over de onlogische verhouding tussen de uitgesproken waardering voor seks en de tijd die we eraan besteden. Over de eetcultuur waarin de term fast food heel gewoon is geworden. En vooral over het vermogen zoveel mogelijk dingen tegelijk te doen: auto rijden, naar de radio luisteren, een telefoongesprek voeren...

Misschien, citeert Gleick een voorvechter van vrije tijd uit de jaren zestig, is de 'innerlijke gezondheid' van een land wel af te meten aan het vermogen van zijn inwoners om niets te doen - om rustig in het park te wandelen, een kopje koffie te drinken, wat langer in bed te blijven liggen. Want wie in staat is niets te doen en zijn gedachten te laten afdwalen waar ze gaan, moet wel rust in zichzelf hebben gevonden. Voor wie tijd heeft om het te lezen, is Faster een boek dat vooral uitblinkt in het helder uiteenzetten wat veel mensen eigenlijk al lang weten: het geklaag over te weinig tijd zal niet ophouden als onze ideeën over het leven en onze prioriteiten niet verschuiven.