Email   Print

Het leven is relatie

De relatie is de beste plek voor je persoonlijke ontwikkeling. Dat is de confronterende visie van 'relatiemaker' Fiona Brouwer. In de wegwerpmaatschappij rukt ook de echtscheiding op. Vaak is het de keuze voor persoonlijke ontwikkeling die mensen uit een huwelijk doet stappen. De paradox: de relatie is juist essentieel voor individuele ontwikkeling.

'Nederlanders zeggen dat zij heel gelukkig zijn. De enquêtes zijn steeds prachtig: we doen het enorm goed. Maar dat zijn hypocriete berichten. We spelen mooi weer voor de buren: bij ons is er niets aan de hand. We ontkennen nog zo veel. De mensen die ik spreek, zijn helemaal niet zo gelukkig; zij worstelen enorm. "Jij krijgt de probleemgevallen", heet het dan. Maar die probleemgevallen zouden er niet zijn als we eerder zouden onderkennen dat we simpelweg tekort komen aan opvoeding op het gebied van hoe je met elkaar omgaat. We krijgen les over ons lichaam, over de materie, maar we krijgen nooit les over liefde en relaties. Wij hebben techniek en wetenschap ontwikkeld maar op het gebied van persoonlijke ontwikkeling en relaties hebben we nog veel te leren. En de relatie is de beste plek voor persoonlijke ontwikkeling. Want in de relatie kom je jezelf werkelijk tegen, kun je je zelf niet verstoppen. Voor mij kun je nog een mooi smoel opzetten, maar voor je levenspartner kun je geen toneel spelen. In de liefdesrelatie blijkt wie je echt bent en waar je persoonlijke ontwikkeling is gestagneerd.
Je hebt mensen die van cursus naar workshop rennen en roepen dat ze het afgelopen jaar zo enorm zijn gegroeid. Het doet denken aan mensen die naar allerlei artsen toe lopen om te trachten ergens hun gelijk te krijgen. En dan gaan ze in relatie en blijft er niets van die bijzondere ervaring over. John Gray, de schrijver van Mannen komen van Mars, Vrouwen van Venus is daar een mooi voorbeeld van. Hij was negen jaar monnik voordat hij trouwde. Hij mediteerde vaak in een huisje in de bergen in Zwitserland en had daar diepe spirituele, mystieke ervaringen. Hij werd - in zijn eigen woorden - overspoeld door een gevoel dat hij de hele wereld zijn liefde kon geven. Maar als hij vervolgens bij zijn moeder was, liep hij binnen twee dagen met de deuren te smijten. Er was niets meer van over. Ofwel: je kan wel in je eentje op een berg gaan zitten maar uiteindelijk moet je je levenslessen in relatie weten te brengen. Dat geldt voor iedereen. Je relatie laat zien hoe spiritueel je bent - niet alleen het contact met hogere dimensies.'

Gouda. Onder de rook van kaarsen en met stroopwafels van de overbuurman aan de kruidenthee. De ontmoeting met Fiona Brouwer is een ontmoeting met nuchterheid. Voor wie zwevend op zoek wil naar geluk is dit het verkeerde adres. De confrontatie spreekt met duidelijke stem. Brouwer groeide op tussen Australië en Nederland - twee uitersten op de wereldbol waar de meeste benen op de grond staan. De weg naar 'relatiemaker' tekende zich al af in haar jeugd. Haar moeder had steeds wisselende vriendjes en haar vader kende zij nooit. Vandaar de zoektocht naar het voorbeeld dat ontbrak. In de kamer staat een foto van professor Henri van Praag, wiens bijzondere universiteit zij doorliep, en wiens wijde levensvisie nog steeds van grote invloed op haar is. Wijsheid gepaard aan nuchterheid - een inspirerende combinatie.

'Relatieproblemen zijn een nieuw verschijnsel dat vroeger niet bestond. Huwelijken werden gearrangeerd. De ellende is begonnen rond 1700 toen we vrij zijn gaan kiezen. Vanuit verliefdheid, aantrekkingskracht, kozen we voor een verbinding. Voor die tijd was er ook wel romantiek, maar buiten het huwelijk. Overspel, verliefdheid en romantiek gingen heel vaak samen. In het liefdeshuwelijk van vandaag zoeken we alles. Het is de hoogste relatie die er is, de relatie waarnaar we het meest verlangen. Er is geen mens die vanuit zijn hart zegt: "Ik hoef niet meer". Wie dat wel zegt, doet dat uit verwonding. We willen allemaal dat bijzondere "tra la la-gevoel" hebben. En als we dat hebben, begint ons helingsproces. Want elk kind loopt in zijn jeugd verwondingen op. Voor sommigen begint dat al meteen na de geboorte, dan gaat het om hechting. Het kan ook zijn dat je een moeder hebt die aanwezig en aandachtig is en aan wie je je dus makkelijk kan hechten, maar die een hekel heeft aan troep in huis. Zo'n moeder creëert een steriele omgeving zodat haar kind geen rotzooi kan maken. Maar dat betekent dat dat kind niet op onderzoek uit kan - en dat is eveneens een essentieel element van opgroeien. Als een kind niet op ontdekking uit kan, begint er ook een verwonding. Zulke verwondingen vertalen zich later in behoeften zoals aanmoediging, erkenning, bewondering, bevestiging en waardering. Die behoeften willen we vervuld krijgen door onze partner. We proberen van die ander te krijgen wat we in onze opvoeding niet hebben meegekregen.
En het wonder van de natuur is dat we in negen van de tien gevallen precies de partner kiezen die ons kan geven wat we nodig hebben. Er bestaat een enorme helingskracht in de wereld. Dat zie je overal in de natuur. Na een brand ontstaat er weer groen. Bij bepaalde dieren groeien ledematen weer aan. Ons lichaam regenereert voortdurend. Wonden helen. Ook al begrijp je het niet, je ziet het en je ervaart de pijn. Maar op het geestelijke gebied associeer je je pijn niet met de situaties - de relaties - die je in je leven tegenkomt. In elke liefdesrelatie is er pijn. Die pijn betekent dat er wat moet gebeuren, ook die pijn vraagt om heling. De natuur drijft je naar die relatie die die pijn kan helen, die de gestagneerde ontwikkeling weer op gang kan brengen. Het lijkt chaos, maar er bestaat orde. Je wordt verliefd op degene die je niet kan helpen maar die je daarom juist nodig hebt. Je hebt wel eens dat je een "lekker ding" ziet, maar na de eerste ontmoeting voel je je niet aangetrokken. Je wordt niet verliefd omdat ergens iets in jou weet dat je met dat "ding" niet aan de slag kan. Het magische is dat je je wel aangetrokken voelt tot de partner die je behoeften niet kan vervullen omdat hij zijn eigen verwonding heeft op hetzelfde punt. Hij kan jou geen hechting bieden omdat hij zich zelf niet heeft kunnen hechten. Zijn geestelijke ontwikkeling is op een voor jouw cruciaal punt gestopt. En omdat je het niet bij die ander kunt halen, word je gedwongen jezelf te helen. Uiteindelijk is dat de enige echte weg van groei en ontwikkeling. Het is de relatie die die groei mogelijk maakt. Daarom is een relatie eigenlijk het afmaken van de opvoeding. In de liefdesrelatie heeft uiteindelijk de heling plaats.

In een goede relatie zijn de partners wederzijds een bijdrage voor elkaar. Niet vanuit afhankelijkheid, maar vanuit passie. Die passie komt voort uit liefde. Het is die passie die blijft stimuleren om te helen, om te groeien. Liefde is dan ook geen gevoel, liefde is een streefproces. Het interessante is dat mensen die een goede relatie hebben allemaal hetzelfde doen: ze praten elke dag met elkaar. Dat is precies datgene waartoe je mensen met relatieproblemen forceert. Echt communiceren met elkaar. Dat doen we meestal niet, we zenden ons eigen verhaal uit zonder naar de ander te luisteren. Ik leer mensen om te luisteren. Om met elkaar af te spreken dat ze beurtelings mogen praten. De een is dan de "zender", de ander de "ontvanger". De opdracht aan de ontvanger is, is om te luisteren en letterlijk te herhalen wat de ander zegt in de trant van: "Als ik je goed heb begrepen, zeg je…". Dit lijkt gekunsteld, maar het effect is enorm. De zender voelt zich werkelijk gehoord en dat is het begin van een goede relatie. Als je zo oefent, merk je dat je werkelijk leert luisteren. Inzicht is niet genoeg, het gaat om actie, doen.
Het is belangrijk om de pijn van een relatie te leren herkennen. Die pijn is nodig om er iets aan te doen, om te helen. Maar we stappen voortdurend uit het proces. De dokter zegt dat je je gebroken been zes weken rust moeten geven, maar je gaat er na twee weken weer op lopen. En dan opereert hij en zet het been weer recht, maar jij gaat er na twee weken weer op staan. Ik zie het als een modderpoel waarin je ligt te spartelen. Je roept om hulp en je jammert: "als jij nou anders was, was ik wel gelukkig". En je vergeet dat de poel maar tien centimeter diep is. Dat je dus kunt gaan staan. Dat je weer in het proces kunt gaan. Natuurlijk vind je altijd mensen die het met je eens zijn, die jouw partner ook zo'n eikel vinden. Die mensen zoek je op. Maar op die manier blijf je in jouw verhaal hangen en ontloop je je eigen ontwikkeling.
Mensen verbreken voortdurend hun relaties, ook al is het maar voor een paar minuten. Als jij iets zegt wat mij niet bevalt, sluit ik me af. Dan verbreek ik de relatie. Alles draait om zelfkennis vergroten. Daarom is kritiek zo interessant. Kritiek is een bijdrage van een ander aan jouw ontwikkeling. Kritiek laat zien wat je met je gedrag veroorzaakt en hoe je daarin verandering kan brengen. De zin die op billboards langs elke rijksweg zou moeten staan is: "Kun je me er meer over vertellen?". Alles wat er over je wordt gezegd, zou je moeten beantwoorden met die zin in plaats van "hoe zo" en "jij dan". Ga er gemakshalve vanuit dat 95 procent van wat anderen over je zeggen waar is. Vanuit die kennis kun je een koers uitzetten naar wie je wilt zijn. Stel dat de kritiek is dat je dominant bent in relaties, dan is de vraag: "Is dat wie je wilt zijn?". Het antwoord is natuurlijk altijd nee - dat is niet wat je wil. Als je dat kan gaan zien, ben je bereid om iets anders in te gaan zetten wat wel werkt.
De meeste trainingen zijn gericht op het versterken van positieve eigenschappen. Ik wijs mensen er juist op dat zij hun negatieve eigenschappen moeten leren kennen. Het zijn je negatieve eigenschappen die je positieve eigenschappen voortdurend ondermijnen. Als je geen verantwoordelijkheid voor je negatieve eigenschappen leert nemen, bereik je in je relaties en op je werk niet wat je wil bereiken. Materieel kun je met je negatieve eigenschappen heel succesvol zijn, maar gelukkig word je niet als je je geestelijke behoeften niet vervult. Je kunt geestelijke leegte niet met meer en meer materie vullen.'

Naarmate het gesprek verstrijkt, dringt tot ons door hoe belangrijk werken aan relaties is. En hoe belangrijk het is om vol te houden, ook als de frustratie en de wanhoop maximaal zijn. De heldere uitleg van Fiona Brouwer dat je de pijn niet moet ontwijken, maar dat daar juist je kansen liggen, biedt houvast. In de wegwerpmaatschappij wordt de scheiding ook steeds meer een gebruiksartikel. Maar wat Brouwer betreft, is er heel wat werk te doen voor dat die keuze aan de orde is. Vaak is het de keuze voor persoonlijke ontwikkeling die mensen uit een huwelijk doet stappen. De paradox is dat dat huwelijk - in de visie van Brouwer - juist essentieel is voor die individuele ontwikkeling. Uiteindelijk dient de goede relatie zelfs nog meer:

'Het is mijn wens dat ouders en kinderen op scholen tegelijkertijd een cursus over verantwoordelijkheid zouden volgen. Verantwoordelijkheid nemen, begint met gehoorzaamheid. In het verkeer moet je aan de verkeersregels gehoorzamen, je kunt niet zo maar een weg oversteken. Dat veroorzaakt waarschijnlijk pijn. Zo veroorzaakt niet naar een ander luisteren ook pijn. Die verantwoordelijkheid moet iedereen leren dragen.
Wat mij inspireert, is dat ik zie dat het werkt. Ik zie steeds weer dat twee mensen dat spoor vinden en dat is geweldig inspirerend. Ik zie hoe mensen kunnen groeien in een liefdesrelatie. Overigens betekent dat niet dat je je zonder liefdesrelatie niet kunt ontwikkelen. Je kunt ook veel leren in diepgaande, confronterende vriendschappen, van vrienden die jou aanspreken op je negatieve eigenschappen. Relaties worden steeds belangrijker in steeds meer levens. En dat is hoopgevend. Na de informatierevolutie komt de relatierevolutie. Je ziet het komen. Het succes van Oprah Winfrey - haar shows gaan nergens anders over. En ook Big Brother is een teken - dat gaat ook alleen maar over relaties.
Als mensen beter in relatie leren zijn, helpt dat de samenleving enorm vooruit. Waar twee mensen een bijzonder huwelijk hebben, profiteren altijd meer mensen. Zo'n huwelijk stroomt over. Dat kan betekenen dat zulke mensen anderen leren hun relatie te verbeteren. Het kan ook zijn dat zij twintig kinderen gaan adopteren. De essentie is dat de relatie groter wordt dan die twee mensen. Een bijzondere relatie kan en mag je niet voor jezelf houden.'