Email   Print

Ook privacy heeft zijn grenzen

Boekbespreking.

Uitgerekend in een periode waarin meer mensen dan ooit hun recht op privacy bedreigd zien en willen opeisen, is in Amerika een boek verschenen waaraan dringend behoefte is. Een boek dat niet meehuilt in de roep om privacy, maar dat het begrip aan een nadere, kritische beschouwing onderwerpt. De auteur is voor Ode geen onbekende. Het is Amitai Etzioni, voortrekker van het communitarisme, dat in de speurtocht naar een stabiele wereld de sleutel zoekt in de gemeenschap met een evenwicht tussen rechten en plichten en tussen individuele en maatschappelijke verantwoordelijkheden (zie ook Ode 3, pagina 31). Zijn jongste werk, The Limits of Privacy, is dan ook ontstaan uit de overtuiging, dat de accentverschuiving naar individualiteit en autonomie vanaf de jaren zestig ten koste is gegaan van belangrijke waarden voor een hechte, tevreden samenleving. En dat is nog eens een ander geluid dan de panische reacties - hoe begrijpelijk en terecht soms ook - wanneer onze medische dossiers, ons bestedingsgedrag en ons Internet-gebruik bekender blijken dan we zouden willen.

Te veel bezorgdheid om persoonlijke vrijheid kan een bedreiging zijn voor publieke gezondheid en veiligheid, concludeert Etzioni. Voorbeeld: een pedofiel die zijn straf heeft uitgezeten, maar nog altijd als een gevaar voor kinderen wordt gezien, zou volgens Etzioni niet mogen terugkeren in een gemeenschap waar kinderen opgroeien. Zijn recht op privacy is hier ondergeschikt aan het welbevinden van de gemeenschap. Etzioni stelt voor, dat er 'bewaakte dorpen' komen, waar deze voor de samenleving nog risicovolle ex-gedetineerden hun leven leiden, maar wel met zoveel mogelijk recht op privacy. Dus geen afgetapte telefoonlijnen, geen restricties bij verkiezingen, het zoeken naar een baan, het ontvangen van bezoek - hoewel kinderen hier niet mogen worden toegelaten. Mocht meer toezicht nodig zijn, dan verdient elektronische apparatuur de voorkeur boven prikkeldraad en gewapende bewaarders, uit naam van zowel eigenwaarde als de gemeenschap.

In zijn boek ontvouwt Etzioni een nieuwe opvatting van privacy, die dicht bij het communitaristische ideaal staat. Als een gemeenschap goed functioneert - buren, vrienden en vrijwillligersorganisaties oefenen een zekere sociale controle op elkaar uit - hoeft er geen overheid of vrije markt aan te pas te komen om de privacy te waarborgen. Want dat zijn de instituties waar het vaak verkeerd gaat. Immers, politici kunnen uit electorale overwegingen een klimaat scheppen waarin privacy beter wordt gewaarborgd, wat op den duur zal leiden tot overheidsingrijpen om de teugels strakker aan te trekken. En ondernemingen kunnen privé-gegevens, ook eventuele onjuistheden daarin, doorverkopen aan geïnteresseerde bedrijven, zoals verzekeringsmaatschappijen, die hiermee zonder meer inbreuk plegen op persoonlijke levens. De weg naar openbare orde en publiek welzijn, besluit Etzioni, gaat langs de gemeenschap, waarvan de belangen meer moeten worden behartigd dan thans gebeurt. Marco Visscher