Email   Print

Lieve idioot in een zwartgallige wereld

Boekbespreking.

Boeken van Fjodor Dostojevski zijn geen romans, maar werelden. Werelden die tot in de kleinste details worden beschreven en waarin je van kaft tot kaft verdwijnt. Dostojevski (1821-1881) leefde in een periode waarin men de tijd had. Hij neemt dan ook rustig enkele bladzijden om sferen te schetsen en personages tot in detail te beschrijven. Zo wordt vorst Lev Nikolajevitsj Mysjkin, de held uit De Idioot (1868), als volgt opgevoerd: 'De bezitter van de cape met capuchon was een jongeman, iets langer dan normaal, met heel blond, dik haar, met ingevallen wangen en een dun, nagenoeg wit puntbaardje. Hij had grote, blauwe ogen, die heel aandachtig keken; zijn blik had iets zachts, maar ook iets zwaarmoedigs, iets van die vreemde uitdrukking waaraan sommigen reeds op het eerste gezicht een lijder aan vallende ziekte herkennen. De jongeman had overigens een aardig, fijnbesneden en schraal gezicht, dat echter kleurloos was en op dit moment zelfs blauw van de kou. In zijn handen hing een miezerig bundeltje uit een oude, verschoten zijden lap dat blijkbaar zijn gehele reisbezit bevatte. Hij droeg schoenen met dikke zolen en slobkousen, alles heel on-Russisch.'

Mysjkin komt dan net terug uit Zwitserland, waar hij werd behandeld voor zijn epileptische aanvallen. De vele toevallen hebben hem op de rand van idiotie gebracht. Maar zoals wel vaker is de scheidslijn tussen gek en geniaal uiterst dun. Mysjkin is in veel opzichten te goed voor deze wereld. Een haast Christus-achtige figuur, die - juist vanwege zijn door epileptische aanvallen aangetaste denkvermogen - tot diepe wijsheden komt. Mysjkin is een beminnelijk luisteraar met veel inzicht in wat anderen beweegt en met een nagenoeg grenzeloze toegeeflijkheid. Hij voelt oprecht medelijden met degenen die hem belachelijk maken en laat in al zijn onschuld oprechtere gevoelens zien dan alle andere karakters. Als zijn rivaal er met zijn bruid vandoor gaat, wordt hij niet geplaagd door jaloezie, maar door angst over haar lot.

Het is niet onwaarschijnlijk, dat Dostojevski veel over zichzelf vertelt als hij de vorst beschrijft. Ook hij leed aan epileptische aanvallen en ook hij was vaak te goed van vertrouwen, hetgeen hem meermalen in grote problemen bracht - vooral financieel. Net als Mysjkin kende ook Dostojevski de donkere kant van het leven - de lange nachten in Sint Petersburg, het verraad, de drank en de wanhoop. Zijn romans zijn dan ook doorspekt met zwartgalligheid en afkeer van het leven van alledag. Het bijzondere van De Idioot is echter, dat het boek toch licht verteerbaar is. Dit is vooral te danken aan de absurde dialogen en de aimabele persoonlijkheid van vorst Mysjkin. Tijn Touber