Email   Print

Debiliserende decibels

De kunst van het luisteren om tot innerlijke stilte te komen.

We worden doof en hebben het niet eens door! Wie even stilstaat en luistert, komt erachter dat we voortdurend worden overspoeld met geluid. Geluid dat we niet meer horen, omdat het er altijd is. Vooral grote steden lijken geconstrueerd om de stilte definitief uit te bannen. Vliegtuigen, auto's, trams, sirenes, pneumatische boren, hijskranen, wasmachines, haardrogers, telefoons en faxen, bliepjes, klikjes, bloepjes en sisjes… De stad als antithese van stilte met als absolute essentie: de gettoblaster. En als het dan toch even stil dreigt te worden, dan is er het suikerzoete sausje van de alomtegenwoordige achtergrondmuziek. Wie kan zich de tijd nog heugen, dat muziek iets was waarvoor je ging zitten om ernaar te luisteren? Volgens New Statesman (14 juni 1999) is het een veeg teken, dat we gewend zijn geraakt aan deze opeenstapeling van geluiden. Met 24-uursnieuwszenders in iedere zichzelf respecterende openbare gelegenheid is geluid synoniem geworden van vooruitgang. Een rustig gesprek is tegenwoordig net zo zeldzaam als een sabeltandtijger. De harde materialen die in openbare gelegenheden worden gebruikt - staal, glas, chroom en beton - versterken en weerkaatsen het geluid, waardoor het van alle kanten op je afkomt. Het resultaat is, dat iedereen bezig is harder te schreeuwen dan de ander om zich verstaanbaar te maken.

Waarom accepteren we deze debiliserende decibels? Vermoedelijk omdat het tegenovergestelde - stilte - ons nog meer schrik aanjaagt. Vaak wordt stilte geassocieerd met lijden, onderdrukking, isolatie, ontkenning, angst en dood. Tricycle (herfst 1999) beschrijft het meest beroemde stiltemoment in de historie van de Amerikaanse kunst. Dit had plaats op 29 augustus 1952, toen pianist David Tudor in het plaatsje Woodstock een nieuw stuk - 4'33'' genaamd - van componist John Cage ten gehore bracht. Tudor betrad het podium, opende de pianoklep, zette de stopwatch in werking en vouwde de armen voor de borst. Wat volgde, waren vier minuten en drieëndertig seconden oorverdovende stilte. Het muziekstuk bestond uit onrustig geschuivel in de zaal, geïrriteerd gehoest, regen op het dak en de wind om de concertzaal… Cage's 4'33'' heeft al tot openbare knok- en scheldpartijen geleid. In een opname uit Milaan zijn de regelmatig op het podium uiteenspattende tomaten de ijkpunten van de compositie. Ook Cage zelf is tijdens het 'ten gehore' brengen van 4'33'' al eens aangevallen, waarbij de bril van zijn hoofd werd getrokken.

Zou het er iets mee te maken hebben, dat wij - als het geluid buiten ons stopt - onmiddellijk worden geconfronteerd met ons innerlijke lawaai? We merken dan dat de natuurlijke stilte van onze geest voortdurend wordt verbroken door een eindeloze stroom nutteloze informatie die uitmondt in zorgen, irritaties, verwarring en angst. Omdat onze aandacht in feite voortdurend wordt afgeleid, zijn we nooit echt aanwezig. We zijn ons nooit echt gewaar van iets of iemand - inclusief onszelf. De innerlijke ruis staat het ons niet toe werkelijk te horen. Gelukkig hebben de boeddhisten hier wat op gevonden. Zij maken van de nood een deugd en gebruiken geluid en zelfs lawaai om tot stilte te komen, waarbij het erom gaat deze geluiden werkelijk te horen. Tricycle beschrijft hoe de geluiden van een ontwakende stad - dezelfde vuilnisauto, boormachines en gettoblasters van daarnet - kunnen helpen om de aandacht te doen ontwaken. Als je ze maar hoort.