Email   Print

Gelukkig is de geschiedenis nog niet voorbij

Francis Fukuyama en het mysterie van het bewustzijn

In 1989 schreef Francis Fukuyama, dat de geschiedenis haar einddoel had bereikt. De ijzersterke combinatie van liberale democratie en kapitalistische markteconomie was - in zijn visie - het beste dat de mensheid kon voortbrengen. De timing van het artikel was perfect: het communisme was in zijn doodsstrijd verwikkeld en nog geen half jaar na het verschijnen van het artikel The End of History viel de Berlijnse muur. Fukuyama werd wereldberoemd. Onlangs blikte Fukuyama na tien jaar terug op het artikel waarmee hij destijds furore maakte. Met tevredenheid stelde hij vast, dat de loop van de geschiedenis van het laatste decennium zijn visie heeft onderschreven. Markteconomie en democratie hebben in het afgelopen decennium inderdaad vele nieuwe zielen gewonnen.

Het zou best kunnen, dat het organisatietalent van de mensheid zijn toppunt heeft bereikt. De mens is er aardig in geslaagd de wereld om hem heen te ordenen. Tegelijkertijd tast hij vrijwel voortdurend in het duister als het om zijn eigen innerlijke belevingswereld gaat. Een wolkenkrabber bouwen is voor de mens eenvoudiger dan doordringen in zijn eigen bewustzijn. Er zijn aanwijzingen dat het mysterie van het bewustzijn in het nieuwe millennium op de agenda van de geschiedenis staat. Het verleden heeft aangetoond, dat grote ontdekkingen volgden nadat de mens doelbewust op onderzoek was gegaan. Dat onderzoek naar het 'waarom' van het bestaan is thans aan de gang. Met de dag zijn er meer mensen die nieuwe geestelijke inspiratie zoeken in hun veilige materiële wereld. Veel mensen beklimmen enthousiast de piramide van Abraham Maslow op zoek naar zelfverwezenlijking.

En dan? Wat zou er gebeuren als de mens het geheim van het bewustzijn begint te ontrafelen? Fukuyama kan er zeker van zijn, dat de successen van de geschiedenis tot nog toe dan zullen verbleken. Wat is de toekomst van de markteconomie als het bewustzijn de band tussen geluk en materie doorsnijdt? En wie heeft nog een mobiele telefoon nodig als telepathie straks gemeengoed is? En waarom zou je ingewikkeld bij meerderheid een regering kiezen als consensus vanzelf ontstaat omdat mensen zich van nature met elkaar verbonden voelen? Er zijn nog genoeg dromen die niet zijn uitgekomen. Gelukkig is de geschiedenis nog niet voorbij.