Email   Print

De kiezer is een consument geworden

Niet het parlement, maar de economie is het slagveld van de democratie.

De opkomstpercentages van verkiezingen dalen overal in de westerse wereld. Bezorgde politici bekommeren zich om de groeiende kloof tussen burger en politiek. Want de democratie staat op het spel. Zo erg is het gelukkig niet. Het heeft er meer de schijn van, dat het toneel van de democratie zich aan het verplaatsen is. Terwijl de kiezer het Europese parlement recentelijk massaal links liet liggen, scoorde cornflakes-fabrikant Kellogg's in Engeland meer dan een miljoen stemmen via Internet en een gratis telefoonnummer om Choco Krispies hun oude naam Coco Pops terug te geven. En bij Shell zal ook niemand klagen, dat het zo slecht is gesteld met de democratie. Nog nooit had het publiek zoveel invloed op de onderneming als nog maar kort geleden tijdens de Brent Spar-affaire. De kiezer blijft thuis, maar de consument jaagt het ene na het andere bedrijf Burma uit, omdat de plaatselijke generaals zich niet aan de mensenrechten houden. Ofwel: niet de kiezer, maar de consument maakt de dienst uit.

De actieve consument verklaart, waarom verantwoord ondernemen zo in zwang is. Bedrijven worden steeds meer gedwongen zich 'goed' te gedragen. In de jaren tachtig viel The Body Shop nog op met zijn maatschappelijke betrokkenheid, inmiddels toont zelfs de meest traditionele onderneming een menselijk gezicht. Shell trekt met een gigantische advertentiecampagne door de wereld - overigens nog niet in Nederland - om de consument te laten zien, dat het hen ernst is met People, Planet and Profit. Een groot verschil tussen de kiezer en de consument is, dat de consument directe resultaten eist - anders gaat hij ergens anders boodschappen doen. De kiezer moet daarentegen meestal jaren wachten, totdat een nieuwe regering misschien een ander beleid zal voeren. Wat dat betreft, kun je tegenwoordig maar beter consument zijn.

Met democratie is het dus niet zo somber gesteld, het echte slachtoffer is de politiek. Steeds meer beleid wordt in en door de economie gemaakt - daar waar bedrijven én consumenten machtig zijn. Terecht vragen sommigen zich af, wat het betekent als steeds meer scholen en ziekenhuizen onder de invloed raken van de commercie. Maar er is een geruststellende gedachte: de soevereiniteit van het volk is niet in het geding.