Email   Print

Ook vrouwen vechten in de oorlog

Vrouwen worden vaak afgeschilderd als vredelievend. Ze zijn zorgzaam, tonen hun emoties en houden zich afzijdig van geweld. Als vrouwen de baas waren in de wereld, zo denken velen, dan is er misschien wat meer jaloezie, maar in ieder geval geen oorlog.

Oké, vrouwen kunnen heel goed de idealen steunen die de oorlog zouden rechtvaardigen, maar tot slachtpartijen zou het zeker niet komen. Politiestatistieken wijzen het al decennialang uit: vrouwen vermoorden niet of nauwelijks. Was het maar zo eenvoudig. Vrouwen hebben zich net zo oorlogslustig getoond als mannen, schrijft Joanna Bourke in haar boek An Intimate History of Killing (Granta 1999). In talrijke dagboeken en brieven van vrouwen uit diverse oorlogen wordt vurig gewenst, dat ook zij het recht zouden hebben de vijand met eigen handen te wurgen. Ook in op waarheid gebaseerde oorlogsromans worden vrouwelijke strijders opgevoerd. Níet als weerloze moeders die in een hoekje zitten te grienen met de kinderen tegen zich aangedrukt, maar als sterke vrouwen die zelfverzekerd de vijand met een mes te lijf gaan. De jarenlange arbeid op het land heeft de spieren versterkt en hun moederschap maakt hen gepassioneerde verdedigers van hun kinderen. Vooral dat laatste zou hen hardvochtige moordenaars maken. In Korea zouden vrouwencommando's gelden als 'onbuigzaam' en 'ten minste even gevaarlijk als hun mannelijke tegenhangers'. Al hebben vroege feministen als Virginia Woolf er alles aan gedaan deze verhalen te ontkennen - 'niet één mens is ooit gedood door een vrouw en haar geweer' - ze zijn niet helemaal onbekend. Eigenlijk werd klakkeloos aangenomen, dat het ging om een handjevol vrouwen met mannelijke instincten - of iets alledaagser gezegd: dat het ging om 'manwijven'. Dat is nu juist de zienswijze die Bourke verwerpt. Vrouwen hebben deelgenomen aan oorlog uit naam van hun vrouwelijkheid. Het leger mag dan roepen dat het een man van je maakt, vrouwen hebben dat nooit gewild, argumenteert Bourke; die wilden in het leger meer vrouw worden. In Sibyl (mei/juni 1999), een tijdschrift dat alle aspecten van seksepolitiek belicht, wijst ze nogmaals op de onwetenschappelijke theorie dat mannen een killer instinct hebben dat vrouwen ontbeert. Vrouwen erven een moederinstinct, dat hen ongeschikt zou maken voor het leger. Ondertussen zijn vrouwen weer terug in de kakiuniformen. Bourke eindigt met een fundamentele vraag aan feministen: 'Moeten we positief staan tegenover de afbrokkeling van discriminatie, of het feit betreuren dat vrouwen kunnen doden (en sterven) in oorlog?'

Journaliste Anne Applebaum zou wel raad weten met de vraag: de strijd voor gelijkheid is gewonnen, laten we nu ook maar de ongewilde consequenties onder ogen zien. In Prospect (mei 1999) argumenteert ze, dat het eens voorbij moet zijn met het eeuwige gedram van feministen: westerse vrouwen zouden geen enkele reden meer hebben zich in te spannen voor iets wat de traditionele vrouwenrol in herinnering roept, nadat met redelijk succes is gevochten om dat beeld kwijt te raken. Feministen, ageert Applebaum, blijven vrouwen portretteren als slachtoffers - van de mode-industrie, de markteconomie, de 'dictatuur' van mannen of de oorlogszucht van de politici - alsof ze geen mogelijkheden hebben zichzelf te verdedigen. Vanuit dezelfde positie blijven ze roepen om nieuwe privileges. 'Het feminisme is dood, een slachtoffer van het succes van vrouwen', besluit Applebaum. 'Kunnen we nu alsjeblieft stoppen dit overlijden te betreuren?' Oftewel, vrouwen zullen zich ook in het leger moeten aanpassen aan de heersende normen. Als ze moeten deelnemen aan een oorlog, dan moet daar niet om getreurd worden, dan moet er gevochten worden.

De reclamemakers van de Koninklijke Marine lijken in ieder geval nog te twijfelen aan de vechtlust van vrouwen. Al jarenlang laten wervingscampagnes zien, dat de marine voor zowel man als vrouw interessant is. Annet Dekker volgde de beeldvorming in de advertenties nauwkeurig en schreef daarover in het feministenblad Lover (nummer 2, 1999). Op de wervende foto's worden mannen afgebeeld als stoere, sterke avonturiers, terwijl vrouwen een weinig dynamische houding aannemen, ook al worden ze in de begeleidende tekst 'meiden met pit' genoemd. Een man trekt verbeten aan een stuk touw; een vrouw die hetzelfde doet, blikt vrolijk lachend in de lens. Zo gaat dat, in oorlogstijd. MV