Email   Print

Gaan we eco?

Wat er komt kijken bij verantwoord toerisme.

De ideale vakantie kiezen is geen eenvoudige opgave. De keuze wordt nog lastiger, als je probeert om het verantwoord te houden op milieugebied. En stel, je gaat er ook nog ethische overwegingen bijslepen: of je bijvoorbeeld de plaatselijke economie geweld aandoet door in een hotel te slapen dat in buitenlandse handen is, of door vraag te creëren naar slecht betaalde arbeid. Dan ben je aardig op weg om nooit ergens heen te gaan. De discussie over ecologisch verantwoord toerisme begon zo'n tien jaar geleden, aangezwengeld door de verontwaardiging van reizigers die zagen hoe een kwetsbare traditionele cultuur werd verkwanseld en hoe idyllische plekjes, die dropen van de weemoed over vervlogen tijden, verdwenen onder afgrijselijke hotelcomplexen en werden bezocht door - de hemel beware ons - toeristen.

De clichés rond het groene toerisme - zoals 'neem niets, alleen foto's, laat niets achter, alleen voetstappen' - verloren hun bekoring snel en droegen weinig bij tot het maken van fundamentele keuzen. Een van de meest hardnekkige problemen is de aankoop van land en water, maar leuzen als 'kies voor hotels zonder zwembad' en 'zorg dat de lokale boer een fatsoenlijke prijs voor zijn land krijgt' rollen niet zo gladjes van de tong. Toerisme is de omvangrijkste industrie ter wereld. Naar verwachting zullen in 2010 een miljard mensen per jaar samen 1,5 biljoen dollar aan reizen besteden - bijna viermaal zoveel als thans. Vandaar dat zowel actievoerders als bezorgde toeristen nadrukkelijk het ecotoerisme - de snelst groeiende sector in deze branche - als de gedroomde oplossing naar voren schuiven. Maar wat is 'ecotoerisme'? Verantwoord toerisme betekent niet, dat je in kleine groepjes naar gebieden met veel natuurschoon en biologische rijkdom reist, want dat richt vaak grotere schade aan dan de traditionele pendel naar de Costa del Sol. Een aardige definitie luidt: 'verantwoorde reizen naar natuurgebieden, die de leefomgeving sparen en het welzijn van de plaatselijke bevolking bevorderen'. Dergelijke ondernemingen zijn haast per definitie kleinschalig. Er zijn veel optimistische ondernemers actief in de wereld en het tijdperk van de ecoreiziger lijkt dan ook voor de deur te staan. Maar de toenemende vraag staat haaks op de uitgangspunten van het ecotoerisme, want boven een bepaalde omvang kun je niet meer op een behoedzame wijze met de natuur en de plaatselijke bevolking omgaan. Daarbij komt, dat gemiddeld zo'n zeventig procent van de met toerisme binnengehaalde winsten naar buitenlandse eigenaars gaat. Om dit tegen te gaan, streven de organisaties voor ecotoerisme ernaar om huisvesting, goederen en andere diensten direct bij de lokale bevolking in te kopen. In sommige toeristenoorden begint de plaatselijke bevolking de zaken in eigen hand nemen. In verschillende oorden als Gambia, Hawaï en de Solomon Eilanden, zijn coöperaties gesticht van toeristenbedrijven met inheemse eigenaars, die meer invloed hebben op ecologisch en economisch gebied. 'We moeten toe naar een eerlijker soort toerisme', zegt Adama Bah uit Gamba, eindredacteur van het blad Concern, dat op het strand onder toeristen wordt uitgevent. In het blad wordt uitgelegd wat er binnen het toerisme moet veranderen, en het geeft praktische en culturele informatie. Net als in veel andere ontwikkelingslanden die een toeristische bestemming zijn geworden, zie je in Gambia de opkomst van 'het multifunctionele vakantieoord': de absolute doodklap voor de plaatselijke economie, aldus Adama. 'Als die ontwikkeling doorzet, zal de lokale bevolking steeds meer van de toeristen vervreemd raken. We moeten de toerist ertoe brengen om ter plekke meer geld te besteden, we moeten minder importeren en de lokale landbouw sterker steunen. Dat heeft niets met idealisme te maken - het is ons enige redmiddel.'