Email   Print

Share

De 'bewuste' computer is in aantocht

De evolutie voert naar een 'mens-machine-beschaving'.

Binnen dertig jaar zullen computers tegen ons praten. Ze zullen zeggen - nee, ze zullen exact en overtuigend beargumenteren, dat ze zelfbewust zijn. Ze zullen serieuze concurrenten zijn van schrijvers, artiesten, wetenschappers, komieken. Niet lang daarna zullen computers met elkaar discussiëren over hun eigen ervaringen. Let wel, niet omdat wij mensen ze zo hebben geprogrammeerd, maar omdat ze zo zijn geëvolueerd. Dat is de strekking van het verhaal van Ray Kurzweil in zijn nieuwste boek, The Age of Spiritual Machines (Penguin). 'Computers zijn ongeveer honderd miljoen keer krachtiger dan vijftig jaar geleden', schrijft hij. 'Als de auto-industrie eenzelfde vooruitgang had geboekt, zou de auto van vandaag een honderdste van een cent kosten en sneller zijn dan het licht.' Mensen, stelt Kurzweil in een interview in Intuition (maart/april 1999), laten zichzelf beperken in hun denkvermogen. Menselijke gedachten gaan niet oneindig ver, om de eenvoudige reden dat mensen niet hebben geleerd volkomen vrij te denken en werkelijk alle mogelijke gegevens met elkaar te combineren. Computers laten zich nergens van weerhouden. Als ze eenmaal kennis hebben vergaard die wij erin hebben gestopt, meent Kurzweil, kunnen ze zelfstandig gedachten krijgen waar een mens nu eenmaal nooit op zou komen. Hij onderstreept, dat het iets anders is dan de komst van de bewuste machine voorspellen. 'Ik zeg alleen maar, dat er machines zullen zijn die zelfbewust lijken.'

Misschien klinkt het verhaal belachelijk, onrealistisch en dwaas. Of als het verhaal van iemand die een graantje wil meepikken van de enorme belangstelling voor alles en iedereen die voorspellingen doet over de volgende eeuw. Zeker is, dat Kurzweil niet de eerste de beste is. Hij heeft negen eredoctoraten van vooraanstaande universiteiten en ontving de Amerikaanse prijs voor 'Uitvinder van het Jaar'. In 1990 werd zijn boek The Age of Intelligent Machines tot het beste computerwetenschappelijke boek gekozen. Daarin voorspelde Kurzweil de opkomst van een 'wereldwijd informatienetwerk met bijna alle organisaties en tientallen miljoenen individuen'. Vier jaar later kwam er het world wide web. Curieuzer dan dat: ook beweerde hij dat een computer in 1998 de wereldkampioen schaken zou verslaan. Dat gebeurde een jaar eerder. En over dertig jaar dus nadenkende computers met weliswaar geen echt bewustzijn, maar wel de mogelijkheid om de menselijke hersenen te scannen en te downloaden. Dat betekent de fusie tussen mens en machine. Het verschil tussen mensen en computers zal nog maar moeilijk aan te wijzen zijn, meent Kurzweil. De computer zal zeggen waar hij geboren is en naar welke school hij is gegaan, dat zijn hersenen zijn gedownload en hij vertelt je hoe hij heet. Probeer hem daar maar eens van af te brengen. Volgens Kurzweil is het niet eens zo'n pessimistisch toekomstbeeld. Van een invasie van intelligente machines is geen sprake, veel eerder van een soepele opkomst van een mens-machine-beschaving: implantatie van zenuwen zouden ons geheugen verbeteren en onze creativiteit verveelvoudigen, terwijl aan de andere kant machines menselijke zelfstandigheid combineren met een excellent geheugen.

Een stap verder gaat de Amerikaanse robotdeskundige Hans Moravec in Robot - Mere Machine to Transcendent Mind (Oxford University Press). Machines zullen mensen over vijftig jaar voorbij zijn gestreefd, voorziet Moravec. In 2040 hebben computers een intelligentie die vergelijkbaar is met die van mensen. Daarna zullen ze alleen maar groeien, in een razend tempo. Ook deze auteur is geen pessimist. Moravec verwacht, dat we deze machines meer als een hoop dan een bedreiging zullen zien en schrijft erover alsof ze onze kinderen zijn. 'Op den duur zullen ze ons zijn ontgroeid, hun eigen doelen creëren, hun eigen beslissingen nemen en hun eigen weg gaan.' In ieder geval praten machines inmiddels al wel een stuk menselijker dan nog maar twee, drie jaar geleden. Het toonloze, verveelde gedreun van woorden zonder enige intonatie of gevoel voor timing is voorbij, schrijft The Economist (27 februari 1999). Ze voelen dan wel - voorlopig? - geen emoties, ze kunnen wel emotie in hun stemgeluid leggen. Afhankelijk van de boodschap die ze in het vliegtuig, in de lift of op de synthesizer moeten overbrengen, kunnen ze vrolijk, verdrietig, bang en boos een tekstje opzeggen.

Het kan ook andersom: computers die de emoties van mensen herkennen. Roz Picard van het Massachusetts Institute of Technology, waar Kurzweil is afgestudeerd, is de pionier op het nieuwe terrein van de 'affectieve computer'. Een computer kan volgens hem zo worden geïnstalleerd, dat hij reageert op handgebaren of gezichtsuitdrukkingen van de gebruiker, zegt hij in New Scientist (8 mei 1999). Volgens Picard ligt de weg open voor een machine die fijngevoelig kan reageren op emotionele uitingen. Voor velen een welkome aanvulling op de mogelijkheden van de computer, waarmee mensen soms meer contact hebben dan met vrienden en familie. Uit onderzoek blijkt, dat computergebruikers om de twee minuten emotioneel reageren op de traagheid van het apparaat, het openen van het juiste document, het ontvangen van een e-mail. Onder al deze gebeurtenissen blijft de computer stoicijns. Maar als hij eenmaal 'weet' hoe zijn gebruiker over zijn functioneren denkt - 'zoals een hond dat kan met zijn baas', zegt Picard - is er sprake van een meer productieve interactiviteit. 'Ben je boos omdat ik je document niet tussentijds heb opgeslagen?' zou een vraag kunnen zijn die op het scherm verschijnt wanneer u zich druk maakt om verloren materiaal. Na een simpel 'ja' zal dit niet meer voorkomen. Of de computer zou bij een langdurige verveling kunnen opperen een spelletje te spelen. Een binnenkomende e-mail van uw geliefde zou met een hartje op het scherm worden aangekondigd. Het is nog niet de intelligentie die Kurzweil bedoelt, maar duidelijk is wel, dat verschillende aanpassingen aan de computer een meer menselijk apparaat zullen opleveren.