Email   Print

Spijbelouders

Op weg naar de afschaffing van de leerplicht.

De rechtbank van Breda veroordeelde onlangs een aantal ouders van spijbelende kinderen tot een verplichte cursus 'Ouders Present'. Op die cursus moeten ouders leren hun kinderen op school te houden. De veroordeling van de spijbelouders legt een tragisch mankement van het moderne onderwijs bloot: het boeit kinderen te weinig. Het onderwijs is zo massaal dat er voor individuen nauwelijks meer plaats is. En omdat een opgroeiend kind juist niets liever wil ontdekken dan zichzelf, is spijbelen haast een vanzelfsprekend gevolg van het moderne onderwijs. Volgens de Franse filosoof Michel Foucault zijn scholen, gevangenissen en kazernes ontworpen door dezelfde mensen vanuit dezelfde beginselen. Die instellingen - maar bijvoorbeeld ook fabrieken en ziekenhuizen - worden zo ingericht dat zij de tijd en ruimte van het individu beheersen. Discipline wordt opgelegd door straffen maar ook door voortdurend toezicht. Het examen op school is ook een vorm van toezicht die het mogelijk maakt om te kwalificeren en te beoordelen.

Niemand heeft daarbij kwade bedoelingen. Op het ministerie van onderwijs in Zoetermeer zitten een paar duizend ambtenaren met inzet en overtuiging het onderwijs te 'organiseren'. Zij bedenken Cito-toetsen, andere meerkeuzetesten en zelfs hele nieuwe schoolmodellen. Maar al die beste pogingen gaan voorbij aan dat ene essentiële element: leren is mensenwerk. Voor wie geldt niet dat de favoriete vakken vroeger de vakken van de favoriete leraressen of leraren waren? Ging het nou om het vak - om de stof, zoals dat officieel heet - of om de mens? Sommige mensen bezitten de gaven om iets los te maken in jonge mensen. Die mensen verdienen de ruimte, ondersteuning. Ze 'verdienen' geen goedbedoelde modellen die hen alleen maar hinderen. Zulke docenten hebben geen enorme ministeries nodig om hun leerlingen te boeien. En dan nog zullen kinderen op bepaalde momenten hun eigen keuzen maken. Soms willen kinderen niet naar school omdat de lessen een spel of een proces onderbreken dat op dat moment juist uitstekend voor hun ontwikkeling is. Zulke keuzen stimuleren bovendien hun gevoel van eigenwaarde. En dat is - meer dan kennis - van vitaal belang voor hun ontwikkeling. Kinderen die met spijbelcursussen op school worden gehouden, halen misschien wel een examen, maar zij worden geen gelukkige - en daardoor ook voor anderen waardevolle - mensen.

Je kunt je serieus afvragen of de leerplicht toekomst heeft. De leerplicht dateert uit een tijd dat de enige weg naar kennis via school voerde. Dat is al lang niet meer zo.
Kinderen kunnen tegenwoordig met behulp van de televisie - straks interactief - en met computer en internet zelf hun wijsheid vergaren. Die technologische ontwikkelingen brengen kinderen met de dag meer mogelijkheden om zelfstandig te leren. Het onderwijssysteem investeert jaren om kinderen te leren rekenen, terwijl een eenvoudig machientje alle rekenproblemen oplost. De tijd die vrijkomt, kan worden benut om talenten te ontwikkelen. Want uiteindelijk is dat veel belangrijker en meer vervullend dan feiten uit je hoofd leren. Dat betekent niet dat de school verdwijnt, maar de school wordt een ontmoetingsplaats - een talentensmederij - waar kinderen veel en graag zullen komen. Om contacten te leggen en natuurlijk ook voor de les van die scheikundedocent die moleculen tot leven weet te brengen.