Email   Print

Chocolademensen

Het genot van een softe softdrug.

Het hele jaar door kunnen we ons te goed doen aan de heerlijkste chocolade. Bonbons, repen met allerlei verschillende vullingen... Maar weet je wel waarvan je zo geniet? Heb je gemerkt dat de neiging om je hand nog eens naar de 'doos met lekkernijen' uit te strekken onweerstaanbaar is? Alsof je er steeds meer behoefte aan hebt naarmate je er meer van eet... Zou chocolade soms een drug zijn? Dat is in elk geval de theorie van Henri Chaveron, een Franse professor in de biologie en de toxicologie. 'Chocolade - pure, wel te verstaan - is een bijzonder voedingsmiddel', constateert hij. Het aroma - geur en smaak die tegelijk worden waargenomen - van chocolade is een bron van direct zintuiglijk genot. Maar chocolade veroorzaakt ook een uitgesteld genotsgevoel, dat wordt toegeschreven aan zijn chemische samenstelling en psychofysiologische werking. Vanwege het 'pseudo-dwangmatige' gedrag, de 'behoefte' die chocolade bij sommige liefhebbers doet ontstaan en vanwege de verschillende symptomen na het gebruik, is men aan die farmacologische component steeds meer belang gaan hechten.

Het stimulerende effect van chocolade heeft te maken met de in cacao aanwezige alkaloïden (stoffen van plantaardige oorsprong met een sterke fysiologische werking, zoals theobromine en cafeïne. In de jaren zeventig werd de antidepressieve werking van chocolade in verband gebracht met de aanwezigheid van salsolinol (alkaloïde) en fenylethylamine (fea). In 1983 hebben onderzoekers in Jeruzalem ratten tot paren aangezet door de dieren fea toe te dienen, wat degenen die chocolade een zinnenprikkelend vermogen toeschrijven in hun mening sterkt. Onlangs hebben Amerikaanse neurobiologen de aandacht gevestigd op het anandamine, een neurotransmitter waarvan de werking verwant is aan die van cannabis: verscherpte gewaarwordingen en euforie. En dat zou een verklaring kunnen zijn voor de gewenning die soms bij grootverbruikers wordt waargenomen. In 1985 heeft men op grond van experimenten in Parijs een profielschets kunnen maken van de 'chocolade-eter': deze heeft een hoog niveau van waakzaamheid en van lichamelijke en geestelijke activiteit. De bijwerkingen van het eten van grote hoeveelheden zijn verwaarloosbaar: geen slapeloosheid of opwinding, geen gewichtstoename - wel worden lichte angstgevoelens opgemerkt wanneer de 'chocolade-eter' plotseling geen chocolade meer krijgt. Chocolade is dus een softdrug, die eerder tot een 'chocolademanie' leidt dan tot een echte verslaving. Professor Henri Chaveron onderscheidt vier gevallen.

1. De zoetekauw

'Voor vier tabletten per dag schrik ik niet terug. In plaats van tabak gebruik ik nu chocolade. Trouwens, ik kom nog steeds bij de tabakszaken om mijn chocoladerepen te kopen. Ik kon er wel zeven of acht op een dag wegwerken. Dag, slanke lijn... en bovendien word je misselijk! Langzamerhand ben ik op pure chocolade overgegaan. In het begin had ik aan één tablet per dag voldoende, maar daarna heb ik de dosis snel verhoogd: voor vier per dag schrik ik niet terug. Vreemd genoeg heb ik met chocolade hetzelfde ritueel als met tabak: bij de koffie, tijdens een moeilijk telefoongesprek, wanneer ik gestresst ben, of tegen de eenzaamheid wanneer ik 's avonds thuiskom. Ik eet het zelfs in bed, wat ik met roken nooit heb gedaan. Het geeft je een behaaglijk gevoel en energie, je kunt je beter concentreren en het helpt tegen lusteloosheid. Maar vaak is het ook een gevaarlijk spel tussen verlangen en afkeer. Op zo'n moment weet ik, dat ik er ziek van word, maar ga ik toch door... Dan neem ik nog een klein stukje.'

Professor Chaveron: 'We hebben hier te maken met een vervangende "drug". De tabak is keurig vervangen door chocolade, die hier geen toxiciteit of gewenning oplevert. Het eten van snoep heeft geen ander effect dan dat het daardoor gemakkelijker is geworden de tabak te laten staan. Voor deze verslaafde telt het aroma niet en ook is er geen sprake van duidelijk genot.
Het gebruik heeft systematisch op dezelfde manier plaats en dan ook nog onder bepaalde omstandigheden: dagen van stress, moeilijke momenten en zorgen - hiertegen helpen fenylethylamine en salsolinol. Chocolade bezorgt een gevoel van welbehagen - dankzij de anandamine, een neurotransmitter. Die geeft energie en helpt de concentratie - de werking van de theobromine, een alkaloïde die het hart, de spieren en de hersenen stimuleert.'

2. De estheet

'Ik geniet ervan als een liefhebber van voortreffelijke wijnen. Ik weet alles van de verschillende smaken, samenstellingen en verpakkingen van chocolade. Uitsluitend puur. Lange tijd werd mijn favoriete merk me toegestuurd uit Zwitserland. Op het ogenblik ken ik alle speciaalzaken. Onvermoeibaar loop ik te snuffelen, proef ik en vergelijk ik. Maar mijn dagelijkse portie is beperkt. Twee stukjes 's middags bij de thee en nog twee voor het slapengaan. Een wellustige zelfbeheersing.'

Professor Chaveron: 'Dit is een liefhebber die op zoek is naar het onmiddellijke zingenot en in het bijzonder naar het aroma - een duizendtal verschillende moleculen draagt bij tot het aroma van chocolade. Het uitgestelde genot, dat wordt veroorzaakt door de drugs uit de cacao, interesseert hem niet. Dat is voor hem trouwens niet bereikbaar, want zijn verbruik is heel matig. Zijn zoektocht naar verschillende smaken levert hem steeds weer nieuw genot op.'

3. De evenwichtige verslaafde

'Van een avond met een boek en wat chocolade kom ik tot rust. Ik houd van de geur, die zoet en krachtig is. Ik eet het vooral wanneer ik thuis ben. Ik gun mezelf af en toe een avond met een boek en wat chocolade. Dan kan ik wel twee tabletten op en eet ik verder niets. Ik ga onder mijn dekbed liggen en ik eet kleine stukjes of ik schaaf er met mijn tanden kleine beetjes af voor de smaak en de geur. Daar word ik rustig van, alsof ik in een zeepbel zit. Ik eet ook chocolade wanneer ik moeilijk werk heb. Het tablet op mijn bureau is mijn beloning. Dat geeft me moed. Bovendien ben ik van pure chocolade nog nooit dik geworden!'

Professor Chaveron: 'Deze verslaafde integreert in zijn gedrag de drie biochemische componenten van chocolade. Er is tegelijkertijd sprake van gevoeligheid voor het onmiddellijke genot en voor het uitgestelde genot. Chocolade geeft het gevoel van "een zeepbel". Ook al is het psychofysiologische aspect belangrijk, er is ook waardering voor de kwaliteit (smaak, geur, kleur, uiterlijk, consistentie...). Het gedrag is evenwichtig: evenwicht in genot, maar ook in calorieën.

4. Het 'kind'

'Ik eet het nooit thuis waar mijn vrouw bij is. Ik ben geen zoetekauw. Ik neem nooit een toetje. Maar op een dag belandde er een doosje chocolaatjes op mijn bureau. Ik at er één of twee van zonder erbij na te denken. De volgende dag kreeg ik praktisch op hetzelfde tijdstip zin om er weer van te eten. Sindsdien neem ik ten minste twee tabletten pure chocolade per dag. Ik heb een voorraad in mijn bureau. Ik laat de stukjes in mijn mond smelten, terwijl ik in de gaten houd hoe het tablet dat in mijn halfopen la ligt steeds kleiner wordt. Ik voel me schuldig en tegelijkertijd voldaan. Het is een kinderlijke behoefte waaraan ik toegeef als ik alleen ben. Ik zou het afschuwelijk vinden om dit kleine geheim te moeten delen en thuis eet ik nooit chocolade.'

Professor Chaveron: 'Dit geval kun je moeilijk interpreteren op basis van de biochemische gegevens van de componenten van chocolade. Er is geen sprake van onmiddellijk genot of uitgesteld genot. Het laten smelten van de chocolade in de mond heeft meer te maken met de snelheid waarmee het tablet verdwijnt dan met waardering voor het aroma. Deze houding is niet karakteristiek voor chocolade. Het schuldgevoel, de kinderlijke behoefte en de geheimhouding zouden ook op een heel ander "object" gericht kunnen zijn.'