Email   Print

Strijd tegen onnodige spullen

Telkens als het Canadese blad Adbusters in de kiosk komt te liggen, houden ondernemers en reclamemakers hun hart vast. Adbusters heeft het namelijk niet zo op reclame en al helemaal niet op reclame voor producten die schadelijk zijn voor de gezondheid of de 'geestelijke vooruitgang'.

Daarom staat het kwartaalblad vol met kritische stukken over advertenties die een onnodige kooplust zouden aanzwellen, de machtsposities van enkele media-tyconen en de 'nepdemocratie' omdat televisiestations consequent alternatieve reclamespotjes weigeren.

Want dat doet Adbusters óók, spotjes maken. Het zijn geen filmpjes die een wasmiddel aanprijzen of zelfs een fiets een stoer imago geven. Nee, het zijn filmpjes tegen onder andere de schoonheidsindustrie (te slanke vrouw braakt in toilet), de autofabrikanten (een 'autosaurus' vertrapt de mensheid) en de televisiezenders (de 'TV Turnoff Week'). Maar de gedachtebommetjes van Adbusters liggen ook bij de reclamekijker zelf, getuige de 'Koop-niets-dag', jaarlijks gratis te vieren eind november. De subvertisements, zoals de advertenties worden genoemd, moeten 'consumenten' wijzen op hun koopgedrag en de slaafse wijze waarop ze zich zouden laten inpakken door slimme reclamemakers.

De filmpjes staan op videoband en worden via het tijdschrift en Internet (www.adbusters.org) verkocht. Slechts een enkele keer is een Adbusters-filmpje op de buis te zien geweest. In 1993 betaalde Adbusters om een anti-auto-subvertisement in het reclameblok van een Canadees autoprogramma te krijgen. Andere adverteerders, die juist belang hebben bij de verkoop van auto's, waren daar niet van gecharmeerd, trokken hun reclames terug, waarop het programma niet meer winstgevend was.

Voor die reacties zijn de grote televisiestations in Amerika benauwd. Ze weigeren de spotjes van Adbusters omdat die hun financiële belang zouden ondermijnen. Dat is tegen het zere been van Kalle Lasn, oprichter en creatief brein van Adbusters. In een interview met The Ecologist (november/december 1998) hekelt hij die opstelling. 'Ze doen alsof zij eigenaar zijn van de ethergolven, terwijl de ether feitelijk publiek bezit is en wordt geleast door de stations. Televisiezenders worden geacht in het publiek belang te handelen, niet louter in hun eigen commerciële belang.' Zijn strijd de spotjes toch op de buis te krijgen, voert hij eventueel via de internationale wetgeving.

Met zijn opvallende initiatieven staat Lasn aan de basis van wat hij de culture-jamming-beweging noemt. Daarmee probeert hij een einde te maken aan de macht van de televisie om ruimte te krijgen voor zijn alternatieve spotjes, zodat de 'overwinning op de tabaksindustrie', die niet meer mag adverteren op de televisie, zal worden herhaald in een flink aantal andere industrieën.