Email   Print

De waarden van oorlog

Kosovo-crisis is een beproeving van morele kaliber van Europa.

Een paar honderd kilometer hiervandaan heeft een Servische schurk met zijn opgehitste trawanten niet alleen veel verdriet en ellende aangericht onder zijn ethnisch-Albanese landgenoten, maar ook is hij erin geslaagd onze hele beschaafde wereld in de problemen te brengen. En dat is maar goed ook. Want wat er plotseling aan de orde is, is niets minder dan een beproeving van ons morele kaliber. Wat zijn de waarden die voor ons echt belangrijk zijn en welke prijs zijn wij bereid daarvoor op tafel te leggen, daar gaat het om.

De Navo kwam voor het eerst in vijftig jaar met militair geweld in actie en vanaf dat ogenblik was er een propaganda- en media-oorlog aan de gang die er hoofdzakelijk op neer komt wie de zieligste beelden en verhalen weet te leveren. En elke dag wordt het publiek opnieuw geënquêteerd over de vraag of we wel of niet moeten doorgaan. Het onuitgesproken uitgangspunt hierbij is dat wij democratisch en opiniepeiling-geregeerde burgers vooral zullen beslissen op grond van primaire sentimenten. Dat is niet zo gek gedacht van Milosevic, als je tenminste ziet hoeveel commotie de dood van een paar honderd eekhoorns op Schiphol veroorzaakte juist in de tijd van de eerste bombardementen. Hoe sterk is onze maag? Saddam Hoessein zei het eerder zo: jullie publieke opinie kan er niet tegen als er 30.000 gesneuvelde soldaten in body bags op de televisie komen.

Hoe sterk is onze maag? Dat is de vraag helemaal niet. De èchte vraag is hoe sterk ons hart en ons hoofd zijn en dàt is waarop we worden beproefd. Als wij er echt niet in slagen de morele principes die hier in het geding zijn in de kranten en op de televisie te krijgen en te houden, dan verliezen we de confrontatie. En dat is terecht ook. Een samenleving die zieligheid als eerste criterium hanteert bij het beslissen van de grote vragen van rechtvaardigheid en menswaardigheid, dat is een samenleving met slappe knieën.

Hier is Darwin in actie. Waar het om gaat is overleving, niet van de sterkste individu maar van de sterkste waarden. Waarde komt uiteindelijk altijd uit in de vraag hoeveel iemand bereid is te betalen. Als de Serven bereid zijn meer mensenlevens op het slagveld in te zetten en desnoods achter te laten dan wij, dan zijn hun waarden sterker. Daar hoeven wij niet verontwaardigd over te doen: het zijn precies dezelfde waarden die onze voorouders hanteerden om geld te verdienen aan slavenhandel en de 'ethnische zuivering' van Amerikaanse Indianen te rechtvaardigen. We vechten tegen de schurken in onszelf.

Roofdieren houden de kudde gezond volgens Darwin. Ze doden zwakke exemplaren en versterken de genenpool. Eigenlijk moeten we Milosevic danken voor de kans ons te weer te stellen. Als het goed gaat, komt onze samenleving wel verdrietiger uit deze confrontatie, maar ook met een versterkt besef van wat we echt waardevol vinden.