Email   Print

Stof

Overal ter wereld vegen we de vloer en nemen we tafels af, niet alleen om de boel te laten glimmen maar om onze begrafenis uit te stellen.

Aarde korrelt over alles heen. Als je niet beweegt, begraaft de aarde je, of je zover bent of niet. De afzetting bovenop je voeten of schoenen wordt dikker, zand dat de wind meevoert hoopt zich rondom op en al gauw gaan je voeten onder het oppervlak schuil. Dan rijst de grond op over je enkels, en langs je scheenbeen. Als de sergeant zijn peloton lang genoeg acht kan laten geven, zal hij met zijn troepen rechtop worden begraven, net als het leger van klei dat de Chinese keizer bewaakt. Het stof van piepkleine meteorieten kan je ook bedekken, als je geduld hebt: elk uur valt er duizend kilo van op de aarde. Of je kan worden overstelpt door sprinkhanen. Op de flank van Mount Cook in de Amerikaanse staat Montana kun je op een hoogte van 3400 meter een donkerkleurige laag sprinkhanen zien. Die beestjes vielen of stortten daar neer in 1907, toen een zwerm uit de koers raakte en bezweek aan de kou. De mensen kregen hun resten pas in de gaten toen er een flink brok van de berg afbrak en in een bergbeek viel die het met de stroom mee omlaag voerde.
Het niveau van de straat in New York komt elke eeuw hoger te liggen. De snelheid waarmee het zand ons begraaft varieert. Mexico-stad is tien meter gedaald sinds Cortèz daar rondliep. De gemiddelde landstijging door neerslaand stof bedraagt 1,4 meter per eeuw. Koning Herodes herbouwde tweeduizend jaar geleden de Tweede Tempel in Jeruzalem. De vermaarde Westelijke Muur is een deel van de steunmuur nabij de top van de berg Moriah. De afstand van de huidige onderkant van die Westelijke Muur tot het laagste punt is achttien meter.
Waarom bent u niet aan het vegen? Overal ter wereld vegen we de vloer en nemen we tafels af, niet alleen om de boel te laten glimmen, maar om onze begrafenis uit te stellen. Die neerslag in de lucht is interessant. Een verrassend groot deel ervan bestaat uit spinnenpootjes of stukjes daarvan. Spinnenpootjes zijn fragiel, omdat spinnenpootjes hol zijn. Ze hebben geen spieren, ze worden voortbewogen door samengeperste lucht. Met als gevolg dat ze gemakkelijk afknappen en met de wind meewaaien. Een andere onverwachte bron van luchtafval zijn autobanden. Slijtage van banden levert een fikse oogst aan latex-sliertjes op, melden de types die hun microscoop op de lucht richten. Stofwolken vanuit het boerenland voegen zich bij kleine druppeltjes zwavelzuur - van verbrande fossiele brandstoffen - en zand uit de Sahara en dat resulteert in de zomerse nevel die in Amerika de dalen en kuststreek versluiert.
Wij inhaleren vele honderden deeltjes bij elke ademhaling. De lucht voert doorgaans miniscule fragmentjes met zich mee van tapijten, mest, dode beesten, bladeren en haartjes op die bladeren, koraal, kolen, huidschilfers, zweet, zeep, slib, stuifmeel, algen, bacteriën, sporen, roet, ammoniak en spuug, benevens zoutkristallen van de rollers in de oceaan, zand dat van verafgelegen bergen is geschraapt, kleine deeltjes afgekoelde magma dat door vulkanen is uitgestoten, en verkoolde microfragmenten uit brandend regenwoud. Dat kan aardig oplopen. In de schemering komen die deeltjes in aanraking met opstijgende waterdamp, kleven aan elkaar en vallen omlaag. En dan kunnen ze u begraven. De bacteriën in de bodem eten we ze opkunnen en de rest blijft liggen waar het ligt, als er geen wind opsteekt. Na dertig jaar is er een nieuwe bovenlaag grond van 2,5 centimeter ontstaan. (Hoewel er veel meer centimeters bovenlaag in de oceaan zijn gespoeld.)

Wij leven op het hoofd van dode mensen. Peuterend in een vrij recente dunne bodemlaag in Noord-Amerika - in een voorstad van St. Louis - vonden archeologen onlangs dertien nederzettingen, allemaal bovenop elkaar, en sommige ervan hebben langer bestaan dan St. Louis zelf. Toen ze in Frankrijk de grot van Combe Grenal uitgroeven, vonden paleontologen zestig verschillende lagen afkomstig van menselijke activiteiten. Na de Zesdaagse Oorlog ontdekten Israëlische archeologen een verborgen doorgang in de buurt van de Westelijke Muur. Elk paleis, elke tempel, binnenhof en regeringsgebouw van de fenomenale Tweede Tempel ligt ergens onder de stad verborgen. Een toeristengids spreekt ons vermanend toe: 'Vergeet niet dat onder elke laag waarop u loopt een andere ligt die nog niet is ontdekt' - een cliché dat overal van toepassing is waar mensen hebben geleefd. Toen arbeiders in Mexico City een metrolijn groeven onder het drukke verkeer, vonden ze daar een tempel.

De aangenaam luie inwoners van het Troje van de Bronstijd schikten zich in de procedure van de langzame begrafenis. In plaats van het vuilnis en afval van hun stoep te vegen, sjouwden ze modder naar binnen om over de rommel te gooien en dan aan te stampen. Al gauw moesten ze bukken in hun kamer, dus maakten ze deuropeningen en daken hoger voor de volgende ronde. Ook na een invasie hebben de overwinnende troepen de neiging om een nieuwe vloer te leggen over het dak dat ze hebben laten instorten. In de negentiende eeuw moesten archeologen door ruim zeven meter aarde graven om in Rome de monumenten van het Forum te vinden.

Toen Heinrich Schliemann 130 jaar geleden aan het graven was op de locatie waar hij Troje hoopte te vinden, moest hij een geul van vijf meter diep uitscheppen voor hij stenen vond die waren bewerkt. Hij was gestoten op de bovenrand van een muur van zes meter hoog. Onder de fundamenten van die muur, werd hem duidelijk na jarenlang graven, lag nog een hoge muur, en nog een, en nog eentje. De archeologen zijn Troje nog steeds aan het opgraven. Op andere plekken in het Nabije Oosten zonken vroeger de torentempels in de grond, in plaats van dat daar aarde bovenop terecht kwam. Die nestelden zich in zachte bodemlagen en vielen uit elkaar. Om de paar jaar lieten de priesters ze een paar treden hoger maken ter compensatie van de onderste verdieping die in de bodem was gezakt.

Nu schuift een arbeider in Sant Monica, Californië, elke morgen vroeg het vuilnis van de vorige dag het strand op. Ik heb het zelf gezien. Hij schoffelt de laag rommel onder het zand zoals een boer zijn akkers verrijkt met de bladeren van afgelopen jaar. Hij maakt de bovenkant af met een laag zand, zodat het strand, een stukje opgehoogd met papier en piepschuim, er schoon bijligt.